Dedicate al benedicte memoria de HELENA BAKONYI nate
Schnapperelle
1899 - 1967, amatissime sposa del autor durante
quaranta annos. Helena amava omnes et omnes amava la. Ella ha
morite como una sancta, pronunciante clarmente: "Io mori,
gratias pro tu amor". Assi, 'amor' era le ultime parola de
Helena. Nonobstante su infirmitate corporal, Helena viveva e
moriva felice: amar e esser amate era su felicitate. Helena
inseniava al autor a amar le gente, amar omne amicos del
lingua universal - tamben illes qui cerca le solution del
problema in vias diverse del nostres. Helena animava su sposo
a scriber le presente studio in le spirito de reconciliation de
omne fortias constructive in favor del lingua universal
natural moderne.
Fundation Bakonyi, Pro Lingua Universal, Luzern 1978
Le autor e le lingua universal
Nostre essayo presente es le resultato e le conclusion de un
considerabile parte del vita del autor, dedicate al problema
del lingua universal. Le historia del studio es un portion del
historia contemporan del lingua universal - et es
inseparabilmente conjuncte con le personal experientia
interlinguistic del autor.
Essente de natura amator de ideales e de linguas, ja como
scolar de 13 annos, ille construeva un lingua secrete pro
pueros.
Pois, in le etate de 15 annos (in 1907) le autor apprendeva
ESPERANTO, un lingua artificial alora moderne, que era
propagate con le pretention de unir le homines in
fraternitate. Le autor cercava parlar Esperanto e traducer
textos ex hungaro - su lingua materne; - e bentosto le autor
era laudate per altere esperantistas pro su 'perfecte
domination' de Esperanto in parola e scripto.
- Totevia le autor non deveniva satisfacte: il faceva le
experientia, que Esperanto non es un medio sufficiente pro
exprimer omne nuances pro interpretar valores cultural in
modo equivalente e suggestive. Un melior parte del delicate
pensata non reveni in Esperanto.
Dunque, in 1912, quando le autor veni a saper que
'esperanto reformate' era lanceate, ille studiava 'IDO'. In
1913 ille adhere et apprende IDO le plus perfectemente
possibile. Le autor deveni 'autoritat' in IDO, redactor del
complete vocabulario IDO-Hungare e de multe altere obras. Il
deveni membro e finalmente secretario del 'Academia de IDO' -
Le experientias que le autor faceva con IDO, in conversationes
e multissime traductiones, es considerabilemente melior que
illes in Esperanto, ma non ancor satisfacente, e pro simile
causas. In consequentia, le autor cerca perfectionar IDO,
approximar lo al expressivitate del linguas national, que le
autor polyglotte cognosceva.
Ma le idistas rebellava contra le tendentia de un reforma
radical, de maniera que, in 1931, le autor, - disillusionate -
abandona Ido e retira se del activitate interlinguistic in
favor de mundolingua artificial.
In 1921 le autor veniva a saper de un nove tentativa pro
resolver le problema: OCCIDENTAL de Edgar von Wahl. Occidental
contine quasi solmente elementos natural e un minimo de
scematismo, de maniera que Occidental propone un strata medie
inter naturalitate e regularitate.
- Le autor sentiva multe simpatia pro Occidental, ma non es
ancora satisfacte. In le anno 1931 le autor era in USA e
faceva cognoscentia de Alice Vanderbilt Morris, fundatrice e
mecenatessa del IALA (International Auxiliar Lingua
Association), un laboratorio de recercas e foro de discussion
pro crear un lingua universal.
Sra Morris financiava IALA generosemente et ingagiava
specialistas pro le labores necessari. Le autor era fortemente
impressionate per le initiativa de Mrs. Morris, proque il era
le prime vece que un equipa international de specialistas
linguistic interprendeva trovar le solution del problema
intricate del lingua universal pro nostre epoca. Fin alora
amatores e entusiastes de bon voluntate, ma plus o minus
incompetente, probava resolver le problema del lingua
universal - problema que era evidentemente multo ultra le
fortias e genialitate de un sol homine, o tamben de un gruppo
de amatores sin linguistic erudition.
- Essente ingeniero e non linguista, le autor decideva attender
le resultato del IALA. Intertanto le autor occupava se de
studios in historia cultural, religiose, ideologic e
linguistic. Vinti annos passa; finalmente, in 1951, venlt
publicate le INTERLINGUA-ENGLISH DICTIONARIO de IALA, con
27.000 parolas.
Le obra es le resultato de vinti-cinque annos de labor
scientific in equipa, e contine le tote tresor del parolas e
del structuras grammatic commun inter le linguas cultural, in
maniera que le selection del nomine 'INTERLINGUA' es
appropriate. Le autor es specialmente impressionate per le
character etimologic e historic del labor, e per le
excellente standardisation del vocabulos e structuras
grammatic commun inter le linguas cultural. Animate per iste
impressiones, le autor continua su studios historic.
Le discoperta del antique linguas universal
Un die, studiante le historia del civilisation de SUMER, le
autor discoperi, que jam ante quatro mille annos, le prime
grande civilisation del terra, le Stato Universal de Sumer e
Akkad, ha introducte le lingua franc akkadian como lingua
auxiliar universal pro su tote imperio multilingue. Penetrante
plus profundemente in le materia, le autor discoperi que le
akkadiano ha ganiate curso ultra le frontieras del Stato
Universal de Sumer e Akkad, in le tote mundo culte del epoca,
in le Medie Oriente e in Egypto, durante que le resto del
mundo alora era ancora sin civilisation.
Un pensata fulminava tra le mente del autor: Ecce le prime
lingua auxiliar universal del mundo, e un ver lingua natural,
non un linguage artificial. Entusiasmate per iste pensata, le
autor seque le historia del akkadiano e trova, que mille
annos plus tarde, quando le akkadiano habeva devenite troppo
antiquate, un lingua franca simi le, le arameico, interprende
le mesme rolo de lingua auxiliar universal in un dominio ancor
plus extense: tote le Proxime e Medie Oriente.
Un passo ancora e le autor discoperi, como le greco universal
(koinŠ), quasi mille annos plus tarde, ha suppleate le
arameico in le rolo de lingua auxiliar universal in
Sud-Est-Europa plus le Proxime e Medie Oriente; e in iste caso
le 'Greco Universal' regna in spatio ancor plus vaste que
illo del aramaico.
E le resto resulta automaticamente: quando Roma annexa Grecia
e assimila le cultura hellenic, le latino hellenic
(grecolatino) assume le rolo del lingua universal auxiliar
pro le toto mundo civilisate. In tal modo, studiante le
historia del civilisation, veniva illumination al autor: le
experientia que nos comencia a facer ora con le lingua
auxiliar universal, faceva nostre ancestres repetitemente
durante le ultime quatro mille annos.
Illes arrivava quatro veces al creation de un lingua
universal, que functionava perfectmente como lingua universal
auxiliar. Dunque, pro haber hodie un lingua auxiliar universal
nos debe imitar nostre ancestres: usar le linguistic
elementos universal.
Ecce como le autor ha discoperite le ver historia del ver
linguas universal. Durante su longe vita (nato 25.12.92,
morto 2.l0.69) le autor cercava tener su mente aperte a nove
ideas e nove actos. Plure veces ille ha cambiate su opinion
concernente le lingua universal.
Le mente del autor non stava immobile, ma continuava explorar
sempre plus profundemente le essentia del phenomeno 'lingua
universal': le repetite multiple renascentia del lingua
universal natural. Le autor non pretende, que con su nove
discoperta le ultime parola in re lingua universal sia dicte.
Le recerca avantia incessantemente. Ex nove discopertas eveni
nove luce e monstra se nove vias. Ergo, le autor desira que
alteres continua le recerca, e ille spera apprender ab altere
exploratores tamben ex lor critica. Disapprobation e critica
constructve es importante factores del progresso scientific.
Le ver scopo del critica es le correction de errores.
Dunque critica debe esser objective, ma non hostil; sia
corrective e creative, constructive in le senso que elimina
detalios debile o false, e presenta nove elementos de major
valor scientific, afin que le grande linea profila se plus
pur e melio marcate. Le autor ha, presentante su curricuum
vitae, su passato personal interlinguistic, facte su
possibile pro evitar affectos
negative. Il sape, que emotiones
es le pessime inimico del attitude scientific.
- Le autor desira dialogo, dialogo amical. Le lingua, le lingua
universal tamben, nasce ex dialogo. Equalmente un bon libro
debe esser dialogo. Un libro que non parla al lector e non
evelia le desiro de responder, ha fallite su scopo. In iste
essayo le autor desira parlar con su lector. Si le autor
produce, e provoca responsa in le pensamento del lector, le
lector es invitate a communicar su ideas al autor per un
epistola personal.
In contacto personal il es plus facile superar prejudicios
obsolete, eveniente ex cognoscentias o positiones inveterate.
Le autor spera que iste su opera historic contribue ad un
amical collaboration in le interesse del optime real e
natural lingua universal, correspondente a nostre moderne
cultura universal. Sia salutate omne homines de bon voluntate.
Le autor regratia su amicos, Dr. Alexandro Gode, New York
U.S.A. e le tres amicos swisse, Andr‚ Schild, Henri Toriel e
Hugo Fischer, pro le revision del dactilogramma. Lor critica e
suggestiones constructive era un contribution preciose pro le
obra presente.
Dott. Stefano Bakonyi
PREFACIO DEL EDITOR
Con su morte inattendite (2.10.69) Dott. Bakonyi ha abandonate
su revolutionari opera historico-cultural in un stato satis
prematur. Le numerose annotationes inter le lineas, al margine
e pednotas, monstra que le autor mesme videva multiple
revisiones necesse.
Post le morte e le liquidation del appartamento in Bordighera,
per gentil attention del heredes, le scriptos ha venite al
subsignate. Nos prende le occasion pro exprimer nostre cordial
gratias a Sra. e Sr. Roger Ludi-Bakonyi, Boppelsen-Zurich.
Le plus interessante incontro 'historic' con Bakonyi era in
primavera 1969, ubi tamben Dr. Gode habeva venite de New York a
Escholzmatt pro un septimana in le casa Fischer. In fin anque
Ric Berger era con nos. Pro Bakonyi e me le essential
questiones al adresse de Gode eveniva le ultime frases del
prefacio del grammatica Gode-Blair, (1. e 2. edition, ubi on
pote leger in anglese: 'Il es in le natura de iste
(Inter-)-lingua, que il pote esser practicate con un bon dose
de elasticitate' ............... e plus tarde 'altere
grammaticas o altere variantes del mesme lingua son non solo
possibile sed altemente benvenite.'
- Hic non es le loco pro discuter largemente re questiones
linguistic. Il me sembla ben, que Interlingua vivente va esser
elastic.
Nostre ORTOGRAFIA
Le ortografia scientific classic, IALA, IED, es complicate e un
choccante impedimento pro le populos de lingua italian o
espaniol. In le presente studio Dr. Bakonyi demonstra, que omne
historic lingua franc, pro devenir lingua universal, debeva
devenir
1. plus ric (nove parolas e plus collaterales)
2. plus simple, i.e plus facile.
In le paragrafo 15 del grammatica GODE-BLAIR veni proposte un
ortografia simplificate 'collateral'. Toto non es bon in iste
paragrafo 15. Nos prepone como simplification solmente in tanto
que ITALIANO e ESPANIOL va de accordo.
Commentarios: P.ex. le angloamericanos,
germanos e
finlandeses prefere
un orthographia plus latin, que era
etiam preferite per
Alexander Gode. Un solution recommendabile esserea, forsan,
que le italianos e iberianos usarea
le ortografia
simplificate ('collateral') e le angloamericanos,
germanos, finlandeses
etc. le orthographia classic.
-- Allan Kiviaho
GRATIAS al collaboratores
Le morte de amico Bakonyi ha lassate un deber troppo pesante,
pro esser portate per un sol, sin auxilio de amicos
competente. Le incontro Gode-Bakonyi in Escholzmatt 1969 era
un grande chance, in le senso que nos nunc sape e pote
comprender quo pensava GODE parlante de "elastic".
- Assi il es justificate, que io regratia in prime linea "GODE
ELASTIC" inter le numero crescente del amicos de 'Interlingua
vivente'. Multo preciose era le collaboration con Prof.
Negalha, romanista academic al universitate de Sao Paulo, Brasil.
Le editor senti le besonio exprimer un special cordial gratias
a docente Dr.phil. Helmut E.Ruhrig, panromanista al
universitate de Freiburg/Breisgau. Docente Ruhrig, que ha un
incredibile competentia in omne linguas filias del latin, ha
reviste, in parte plure veces, mi scriptos. Per su
observationes pote formar se un specio de stilo 'panroman',
que non chocca ne hic ne la.
Luzern, Ostern 1978, Hugo Fischer
PRIME PARTE
INTRODUCTION AL STUDIO HISTORIC DEL LINGUA UNIVERSAL
Cap. 1 - VISION HISTORIC DEL LINGUA UNIVERSAL
Cap. 2 - LINGUA UNIVERSAL: NATURAL O ARTIFICIAL
Cap. 3 - LE REVOLUTION DEL INTERLINGUISTICA
Cap. 1 - VISION HISTORIC DEL LINGUA UNIVERSAL
Le lingua universal es parte organic del plus grande civilisationes historic.
Le vision historic es sovente le clave al solution de un
problema. Le experientia demonstra que, quando nos cognosce le
historia del tentativas, nos ha un guida efficace pro le
solution de un problema. Dunque nos ha interesse a studiar le
historia del passato pro discoperir, pro trovar experientias
usabile tamben pro nostre problema actual. Question pro nos es:
Pote le studio del historia dar nos tamben un guida efficace
pro le solution del problema 'Lingua Universal'? Certo! Le
studio approfundite del historia del grande civilisationes
antique da nos un responsa clar e positive: Le lingua
universal presenta se como parte organic inevitabile del plus
grande civilisationes historic. Nostre deber e le scopo de
iste presente labor es demonstrar iste factos historic.
Nos incontra sovente le prejudicio, que le humanitate era sempre
e va esser sempre divise per barrieras lingual. Iste
prejudicio eveni del ignorantia historic. Al contrario, le
studio approfundite revela, que le populos historic era sempre
in contacto a traverso le barrieras lingual per medio del
trafico. Facto es que jam le populos primitive, parlante
linguas diverse, era in contacto, e que per iste contactos
formava se mixturas lingual. Effectivemente le linguas antique
era linguas mixte.
Le linguas del mesme civilisation consiste in elementos de due
species distincte: primo le parolas e structuras que se trova
in un sol lingua (le elementos 'esoteric' = secrete), specific
de iste lingua, incomprensibile al estranieros; e secundo, le
parolas e structuras que se trova in plure o omne linguas
(elementos commun, comprensibile al estranieros. - Le
proportion inter esoteric e commun depende del intensitate del
traffico con estranieros: Quanto plus intensive es le traffico,
tanto plus numerose son le elementos commun. Dunque le populo
qui ha le traffico le plus intensive con estranieros,
developpa un lingua, in le qual le elementos commun es le plus
grande inter omne linguas del epoca. Le historia demonstra que
certe populos multo dinamic, trafficante multo con
estranieros, inricchiva lor linguas tanto con elementos commun
e reimplaciava lor elementos specific (esoteric) con elementos
commun, que lor linguas poteva servir pro le comprension
facile, quasi sufficiente con estranieros, poteva servir como
pontes lingual, como 'lingua ponte'.
De facto, in succession continue, le linguas akkadian, aramaic,
greco e grecolatin, serviva como superlingua, lingua ponte,
inter populos parlante linguas diverse.
Lingua franca.
Ora, con estranieros on cerca parlar in modo le plus simple
possibile. In consequentia le linguas que servi como lingua
ponte, veni sensibilemente simplificate. In scientia linguistic
on parla de 'lingua franca', quo significa: lingua quasi sin
grammatica. Tal lingua franca, in initio excessivemente
primitive, lingua del commerciantes migrante ultra le
frontieras, developpava se. In tempores de pace durabile e de
contactos cultural inter le populos parlante linguas diverse,
le lingua franc deveni ric e capabile a exprimer materias e
ideas de omne genere. Pois, quando le grande imperios del
antiquitate habeva unite omne populos civilisate in un stato
universal, le autoritates videva interesse in usar le lingua
franc tamben in le armea, in le administration, jurisdiction
pro le populos parlante linguas diverse, ma comprendentele
lingua franc. In plus le lingua franc deveniva tamben lingua
del scientia e del literatura, - lingua de omne personas, qui
sub le mesme domination participava al mesme cultura commun.
Tal developpamento repeteva se desde le aurora del
civilisation, successivemente in le Imperios Sumerio-Akkadian,
Medo-Persian, de Alexandro e de Roma. Le humanitate ha sempre
superate le barrieras lingual, e le plus grande civilisationes
formava lor linguas universal. Ass? nostre ancestres ha
trovate le solution del problema del lingua universal ja quatro
veces durante le ultime quatro mille annos: Le lingua franc
del epoca, le lingua del parolas commun, deveni lingua del
stato universal e de facto lingua universal.
Cyclo del lingua universal.
Ora, si nos considera iste phenomeno ciclic in le historia
quatro-millenari del lingua universal, e vide, como tamben
nostre linguas se developpa, nos arriva a recognoscer que le
movemento ciclic lingual continua in nostre dies, e in qual
fase nos sta: Le plure mille parolas commun in le linguas
moderne son quasi elementos commun de un lingua ponte 'in stato
de nascentia', ex le qual va developpar se le futur lingua
universal del civilisation moderne. Previdente tal
developpamento le autor permitte se, scriber iste studio -
tentativemente e in modo exemplar - in un lingua franc del
parolas plus-minus universalmente commun in le moderne linguas
decultura. Ante continuar a persequer le grande linea de nostre
essayo, il sembla utile necesse examinar particularmente certe
notiones e expressiones, que sta como elementos fundamental in
le construction e concretisation de nostre vision.
Que es cultura? - Qual cosa es civilisation?
CULTURA es le nomine collective de omne activitates human que
crea valores social, como lingua, religion, agricultura,
economia, tecnica, arte, architectura, literatura, scientia,
philosophia etc. Iste valores son transmisse de un generation al
altere per medio de tradition et education.
CIVILISATION es un specie de cultura. Civilisation existe
durante un epoca particular e crea un societate organisate e
consolidate, in le qual omne participantes pote viver unite,
como membros de un grande communitate.
Con certe approximation on pote dicer, que civilisation es le
infrastructura, preponderante material, del societat; e
cultura es le superstructura preponderantemente spiritual del
societate. Civilisation es le minime unitate in studio
historico-cultural, a qual nos arriva, quando nos cerca
comprender le historia cultural de un pais. Si per exemplo,
nos vole comprender le historia del USA, del Statos Unite de
America, nos non va comprender le origine del cultura e del
institutiones american, como governamento federal e
representative, democratia, industrialismo, monogamia,
cristianismo etc. Pro comprender nos debe reguardar ultra le
frontieras del USA, verso Europa e tamben ultra le presente:
in le passato historic de West-Europa, in le seculo ante que
Columbo habeva transversate le Atlantico. Totevia, pro facer
comprensibile le historia cultual e le institutiones american,
non es necesse reguardar in le spatio ultra West-Europa (verso
le Oriente) e tampoco in le tempore ante le origine del
civilisation grecoroman. Iste limites de spatio e de tempore
defini un grande unitat, un grande societate, in le qual
participa le Statos Unite, le Grande Britannia, Canada,
Australia, Espania, Portugal, Finlandia, Checoslovakia,
Polonia, Germania, Hollanda, Belgio, Danmark, Svedia, Norvega,
Hungaria, Rumania. Nos pote nominar istesocietat: le
Civilisation Cristian-Occidental.
In modo analoge,si nos commencia con Russia, Grecia e
Yugoslavia, Bulgaria, e nos cerca comprender lor historia
cultural e institutional, nos arriva al civilisation Cristian
Ortodoxe. Analogicamente, si nos comencia con Marocco, Algeria,
Egypto moderne, Syria, Irak, Pakistan e Afganistan, e nos
cerca comprender lor historia e le institutiones, nos arriva al
civilisation islamic. - Comenciante con India o Ceylon, nos
arriva al civilisation Hindu. Commenciante con China, Japon o
Corea, nos arriva al civilisation Extrem ORIENTE.
Un civilisation irradia ultra le frontieras de un stato o
nation, dunque non es limitate a un stato o nation, ma include
plure communitates national, que possede un tresor de tradition
commun. Pro le studio culturhistoric, le limites geografic,
historic e cultural de un pais es troppo restricte. Le minime
Unitate in un tal studio es le quadro e terreno de un
civilisation.
Un civilisation include plure communnitates national, le quales
possede lor tresor de tradition commun in lor aspectos
essential. Le civilisation es plus antique que le statos
appertinente al commun civilisation. Le civilisation
occidental existe desde mille trescento annos, contra que le
regnos de Anglaterra o de Hungaria existe desde mille annos - e
le Statos Unite de America desde minus que duo cento annos. Le
statos ha un vita relativemente breve, contra que le
civilisationes ha un vita relativemente longe. Le civilisation
occidental ha viste le disparition del Monarchia
Austro-Hungarian e va vider ancora le disparition de altere
statos.Dunque nos recipe un melior vision del historia, si nos
studia civilitiones vice statos.
Le SOCIETATE es un COMMUNITATE organisate de personas qui
apprende laborar unite. Le COMMUNITATE es un gruppo de personas
non necessarimente organisate, ma unite per le voluntate e
capacitate pro conviver e collaborar. Nos cognosce societates
non civilisate e societates civilisate. Un specie particular
de societate es le ECCLESIA - multo importante, como nos va
vider - pro le lingua universal. Quo es Ecclesia? Pro
comprender nos debe saper que civilisationes son phenomenos
ciclic, que veni e va via, phenomenos que emerge e dispare. Le
alternante ascension e declino de civilisationes servi al
emergentia e crescentia del religion, como nos va explicar in
le quarte parte de nostre studio. Hic in breve: Collapso e
disintegration de civilisationes es stimulo que produce plus
alte intuitiones in religion. Assi, un del plus profunde leges
del vita spiritual es le facto, que per suffrentia nos
apprende. Le Ecclesia christian nasce ex le travalio spiritual
causate per le collapso del civilisation grecoroman.
Cristianismo ha radices judaic e zoroastrian. Judaismo e
zoroastrismo nasce ex le collapso del civilisations
syrio-aramaic, como nos va vider in le secunde parte de nostre
studio. (Le regnos de Juda e de Israel era duo del numerose
statos del civilisation syrio-aramaic). Le prematur extinction
del statos Juda e de Israel, e le disparition del sperantia
pro un nove independentia politic, faceva nascer le religion
del Judaismo. Judaismo habe su radices in le Mosaismo, que
eveni ex le collapso del antique civilisation egyptian. Le
precursor de Moses es Abraham, qui recipe su illumination in
le seculos dece-none ante Cristo per le collapso del Stato
Universal de Sumer e Akkad, vehiculo del plus antique
civilisation cognite.
CIVILISATIONES son phenomenos ciclic que ascende e declina. Al
contrario: le religiones superior, como nos va vider, non es
ciclic, ma linear, in tanto que le religiones subsequente
representa un sempre plus alte nivello de intuition, de
intellection e de developpamento spiritual.
Le ECCLESIA es un societate adherente a un religion superior.
Un religion superior es basate super un fide destinate a portar
le homine in spiritual communion directe e individual con un
mundo metaphysic, con un ESSER plus alte del homine (transhuman)
creator del homine. Dunque ecclesia es le vehiculo institutional
del contento spiritual, del contento spiritual de un religion
superior, in tanto que institutiones es physic relationes
organisate e formalisate inter un grande numero de individuos.
Le plus cognite INSTITUTIONES es: totem, tabu, matrimonio,
societat, nation, stato, rito, religion e LINGUA. Civilisation
e ecclesia es portate per le rete del societate.
Societate, civilisation e ecclesia son inseparabile. Omne rete
social es vehiculo de cultura e lingua. Il es impossibile
studiar un linqua efficacemente sin studiar le cultura, le
societate, le civilisation e le ecclesia conjuncte con le
lingua.
Le essentia del LINGUA UNIVERSAL
Que es Lingua Universal?
Lingua universal es un specie superior de lingua, parlate per
omne homines participante in un civilisation o un ecclesia.
Le lingua universal es producto typic del civilisation. Durante
que le origine del lingua es anterior al civilisation, le
lingua universal nasce in le civilisation. Per exemplo, le
latino es cognite como lingua universal del mundo civilisate
durante multe seculos del passato. Totevia, nos non pote
comprender le essentia e le rolo del lingua universal, si nos
limita nostre studio al latino, proque le historia del lingua
es incomprensibile sin lingua universal anterior: le greco.
E tamben le developpamento del greco es inexplicabile sin tener
conto del influentia del mundo oriental, le qual parlava un
lingua universal anterior al greco: le aramaico. E le aramaico
es solmente un secunde edition aggrandite e meliorate de un
lingua universal anterior al aramaico: del akkadiano. Ass?,
pro comprender le essentia del lingua universal, nos debe
extender nostre studio al minus quatro mille annos del
passato. Nos va tractar le historic linguas universal
specialmente in le tertie parte del studio: "Lingua, lingua
franca, lingua universal".
In nostre epoca nos non possede un lingua universal usate como
le quatro linguas universal historic. Totevia, jam existe un
commun lingua latente inter omne participantes del cultura
occidental - que es ora jam diffuse in le tote mundo. Le lingua
latente consiste in le multe mille vocabulos e structuras
commun in le presente linguas del cultura mundial.
Nostre studio face appello al lector, vole facer a ille
consciente, le historic existentia e continuitate indubitabile
del lingua universal; in quanto lingua universal es un regular
producto del grande civilisationes.
Le essentlal discoperta developpate per le presente studio es
le facto, que lingua universal es un producto del evolution
historic, como le homine mesme. Le realitate intime del
humanitate es le historia. Le historia ha formate le
humanitate, su obras e su lingua. Le lingua universal (como le
lingua generalmente) es un phenomeno human, - e, de natura omne
phenomenos human es continuemente in movimento, in tempore e in
spatio. Dunque le studio del lingua universal, in tempore debe
esser genetic e historic. De plus, nos non pote studiar le
lingua, tampoco le lingua universal, in se mesme.
Le lingua es un parte del vita; e vita debe esser studiate in
su realitate integre, que es inseparabilemente liqate, unite
con su contexto social, economic e historic. Qui omitte le
contexto e tracta solmente le aspecto linguistic, non tracta
le realitate integre, ma solo un abstraction anemic del
realitate.
Le studio del phenomenos human es indivisibile. Nos non pote
studiar le problema del lingua universal sin studiar le
civilisation, que ha producte le lingua universal, proque le
lingua universal es parte integral del civilisation. Como le
signification precise de un parola resulta ex le contexto, le
signification de un phenomeno resulta ex le contextura de
phenomenos, in le qual le phenomeno emerge. Ora, le lingua
universal appare in inseparabile union con le civilisation. Pro
comprender le phenomeno del lingua universal, nos debe studiar
le phenomenos del civilisation. Le historicitate essential del
lingua universal es conjuncte con le historicitate essential
del civilisation. Ambes son producte per historia, per
experientia collective del homines de un epoca. Historicitate
essential da nobilitate essential al lingua universal. Un
lingua sin historia es sin nobilitate cultual e sin capacitate
de exprimer le valores traditional del cultura. Un lingua es
un realitate cultural in quanto iste lingua ha historia. Un
lingua sin historia non ha realitate cultural. Le producto de
cultura, de civilisation e de lingua es un longe processo
historic. Le studio de tal processo es le linguistica. - Le
realitate essential, intime del lingua universal, es le
historia de omne linguas cultural, le quales converge verso
formas commun. Le lingua universal es le expression del commun
cultura del lingua. Le studio del convergentia del linguas
verso formas commun es le interlinguistica.
In tal senso le compilation de linguages artificial sin
historia, secundo le ideas individual, non es
interlinguistica, ma 'phantascientia'. Le realitate intime del
lingua es le presentia del passato in le lingua. Un lingua de
cultura existe in quanto le lingua continua su passato. Le
realitate del lingua universal ora nascente, es le presentia
del commun passato de omne linguas cultural in le lingua
universal nascente. - Le lingua universal de nostre epoca va
esser le continuation del commun passato de omne linguas
cultural.
Totevia, le continuation de un tradition cultural e linguistic
non es le mesme cosa que le integral conservation de un
passate stato del societate del cultura e del lingua - cosa
impossibile, proque le essentia del vita, del societate, del
cultura e del lingua es cambiamento e developpamento.
Nostre studio vole esser un contribution al historia del
developpamento e al futur con junctura del 'phenomeno lingual
universal'. Nos non pote arrivar a iste scopo solmente per
amassar un collection de factos historic, como on realisa un
collection de antiquitates o timbros postal. Un tractamento
scientific debe cercar le leges que governa le phenomenos.
Dunque nos debe cercar establir le leges de nascentia,
crescentia e decadentia del linguas universal .. Ante establir
le leges nos debe perscrutar le factos, al quales le leges va
esser applicabile.
CIVILISATION E LINGUA UNIVERSAL
Le genese del lingua universal coincide con le genese del
civilisation. Le vision historic e genetic del
interdependentia de civilisation e lingua universal es
certemente un vision revolutionari. Qui aspira a un moderne
lingua universal debe familiar se con iste interdependentia. In
iste nostre studio nos cerca demonstrar factos e fortias que
governa le interdependentia de civilisation e lingua
universal. In tal maniera nos va ganiar un vision profunde in
le processo del genese de linguas universal, e nos va
discoperir le leges del genese e del developpamento. Le autor
non parti de hipoteses o teorias, ma prefere sequer le metodo
empirico-inductive, que consiste in le collection de factos e
in le tentativa de organisar iste factos a un succession
regular, subjecte a leges natural.
Le studio del phenomenos human es indivisibile. Nos non pote
studiar le problema del lingua universal sin studiar le
civilisation, que ha producte le lingua universal; proque le
lingua universal es parte integral del civilisation. Como le
signification precise de un parola resulta ex le contexto, le
signification de un phenomeno resulta ex le contextura de
phenomenos, in le qual le phenomeno emerge. Ora, le lingua
universal appare in inseparabile union con le civilisation. Pro
comprender le phenomeno del lingua universal, nos debe studiar
le phenomeno del civilisation. Le historicitate essential del
lingua universal es conjuncte con le historicitate essential del
civilisation. Ambes son producte per historia, per experientia
collective del homines de un epoca. Historicitate essential da
nobilitate essential al lingua universal. Un linguage sin
historia es sin nobilitate cultural e sin capacitate de
exprimer le valores traditional del cultura. Un lingua es un
realitate cultural in quanto le lingua habe historia. Un
linguage sin historia non habe realitate cultural. Le producto
de cultura, de civilisation e de lingua es un longe processo
historic. Le studio de tal processo es le linguistica. - Le
realitate essential, intime del lingua universal es le historia
de omne linguas cultural, le quales converge verso formas
commun. Le lingua universal es le expression del commun cultura
del lingua. Le studio del convergentia del linguas verso
formas commun es le INTERLINGUISTICA.
ln tal senso le compilation de linguages artificial, sin
historia, secundo le phantasia individual non es
INTERLINGUISTICA, ma 'phanta-linguistica', non es scientia, ma
"phanta-scientia". Le realitate intime del lingua es le
presentia del passato in le lingua. Un lingua de cultura existe
in quanto le lingua continua su passato. Le realitate del
lingua universal ora veniente es le presentia del commun
passato in omne linguas cultural moderne.
Le historia del CIVILISATION e del Lingua Universal demonstra
lor developpamento in le passato. Previder le developpamento
futur deveni plus probabile per le facto de lor multiple
repetition. Nos habe le fortuna, que le 'PHENOMENO LINGUA
UNIVERSAL' recurreva quatro veces. Ergo le phenomeno veni
explicabile quasi a fundo. Le essayo hic presentate es un tal
tentativa de explication.
Pro nostre epoca? Lingua franca
Le question del lingua universal in e pro nostre epoca es in
multo obscur; tentativas varie de explication e propositiones
son controversial. Nos pote explicar melio, e avantiar le
problema verso un solution, si nos succede explicar le
phenomeno per medio de analogias historic. Il es ver, que un
analogia historic non es jammais perfecte, ma le analogia
suggere nove considerationes e recercas, si que nos avantia
verso un explication plus satisfacente, e un prognostico deveni
plus probabile. On obtene resultatos plus fructuose per
application de vetere conceptos in nove campo: per exemplo: le
vetere concepto de lingua franca, (linguage primitive, lingua
quasi sin grammatica) era finora considerate per le linguistas
como simptoma degenerative, deveni prodigiosemente productive,
si nos applica lo in le campo problematic del lingua universal;
nam le historia monstra, que omne linguas universal era
precedite de linguas franc.
Iste momento, le recognoscentia del coherentia inter lingua
franc e lingua universal, va esser un preciosissime guida in
nostre studios et investigationes. Nam ora nos pote - in
retrospection - imbraciar le complete e finite historia de
quatro grande linguas universal, que omnes functioava
perfectemente durante multe seculos.
Interregno:
In iste luce nos recognosce nostre situation actual como
'interregno' inter le evanescente latino e un nascente nove
ver lingua universal. Tal studio es illuminante, proque ex le
lection del historia nos pote concluder le leges natural de
nascentia, vita et evanescentia del lingua universal in
general. Con tal recognoscentias nos pote previder character e
natura del nove lingua universal natural, como nos va vider in
le 2. e 3. parte de nostre studio, ubi iste tema es developpate
in extenso. RECOGNOSCENTIAS HISTORIC illumina presente e futuro.
1. Omne historic linguas universal era plus o minus
immediatemente comprensibile a omne homines participante in le
cultura del epoca. Le linguas universal era sempre le lingua de
homines plus o minus culte. Le multitude inculte del populo
usava solmente le linguas regional, que era in casos plus o
minus simile o completemente differente del lingua universal.
2. Le lingua universal era usate per homines, qui besoniava un
lingua international. Totevia, le lingua universal era un
lingua international. In plus le lingua universal era sempre un
lingua simple, plus o minus simile al altere linguas del
epoca, de maniera que, in le grande inquadramento del Stato
Universal, omne homines plus o minus culte poteva comprender et
usar le lingua universal con facilitate. Ergo le nove lingua
universal va probabilemente esser un lingua plus o minus
comprensibile pro homines culte de nostre epoca.
3. Omne linguas universal era linguas natural hibridate, ex
linguas natural vivente, sin artificial inventiones e sin
deformationee scematic. Tamben le futur lingua umiversal va
esser formate per medio de un processo de hibridation de
linguas natural, sin inventiones artificial e sin deformationes
scematic.
4. Omne linguas universal prendeva in possesso aut hereditava,
al minus partialmente le essential elementos de lor
predecessores. Ass? le futur lingua universal va hereditar
traditiones e sapores de su predecessores e va dunque esser le
partial continuation etymologic del latino.
5. Omne linguas universal incorporava se, al minus
partialmente, le parolas e structuras grammatic commun in le
linguas del cultura del epoca. Assi le nove lingua universal de
nostre epoca va incorporar se elementos commun del principal
linguas de cultura. Le lingua universal nascente non va
substituer natural parolas per artificial vocabulos e
derivationes. Le nove lingua universal va esser le denominator
commun del presente linguas de cultura.
6. A partir del akkadiano, omne subsequente linguas universal
era ponte linguistic pro un plus grande territorio lingual e
pro un plus grande territorio cultural que su predecessores.
Dunque le nove lingua universal va superar le extension del
latino e va unir le tote cultura del terra.
7. In omne casos historic, le lingua, que plus tarde deveniva
lingua universal, era multo ante jam usate como lingua franc.
Esde lingua franc, in su initio vermente primitive, arrivate
postea, in uso extensive, a un grado superior de maturitate e
de cultura, et alora solo, le officios statal recognosceva lor
interesse in usar le lingua franc tamben in le officios.
Similemente un futur lingua universal sta desde annos in
practic servicio in international organisationes: Servicio
moderne de LINGUA FRANC.
8. Necun lingua universal veniva introducte per reflectiones
philosophic o per entusiasmo sentimental, sed per homines
practic con senso real. Dunque on pote previder que un moderne
lingua universal va tamben facer su start per servicios
practic in le mundo international, in servicio de gente con
senso realistic.
* * *
A nostre lectores:
Vos ipse pote constatar, que le lingua, in le qual nos scribe
iste essayo, satisface in omne punctos supramentionate:
---- le lingua del presente studio es le continuation de omne
traditiones cultural e linguistic del moderne linguas de
cultura.
----- nostre lingua es plus comprensibile pro homines culte
moderne que su predecessor, le lingua latin, ma nonobstante
satis intelligibile pro latinistas.
----- Nostre lingua ja serve desde 1950 in relationes
international scientific como lingua de summarios in
periodicos e congressos medical. Il ha multilingual
dictionarios scientific.
----- Le lingua del presente studio non es propaganda solo per
entusiastas, ma offere practic servicio a omnes, qui desira
superar le barrieras lingual, quasi sin studio. Necun altere
lingua pote offerer servicios de tal universal efficientia.
* * *
Le quatro linguas universal historic e le nove lingua universal
nascente son cronologicamente subsequente, ma tecnicamente
equivalente, pro scopos clar analoge. Le quatro linguas univ.
historic es quatro stratos linguistic accumulate per le mesme
effortios human pro superar le barrieras lingual. Le vision
del tecnic equivalentia del historic lingua universal pote
guidar le amicos del veniente lingua universal al conviction
que le 'phenomeno lingua universal' es portate per irresistibile
fortias historic, ducente los in le direction del nove lingua
universal natural.
Pro retraciar le historia del lingua universal nos debe elevar
nostre clar vision ultra, supra detalios, pro cercar
connexiones general e comprensive a recognoscer le grande
lineas del developpamento secular e millenari.
Nos va demonstrar le existentia de fortias historic, que
perveni a producer un lingua universal. Intertanto nos sape
que le fortias historic - de natura spiritual - son potentissime.
Omne amicos del lingua universal debe cognoscer iste fortias
historic e diriger se in accordo con eite fortias.
Contra prejudicios: Quanto longe on vive on debe esser preste a
corriger errores e false ideas.
Le scopo de nostre studio es le revision de opiniones inclar e
de false ideas: confuse e false concernente le lingua universal.
False es le opinion, que le Lingua universal pote esser constructe.
Le historia cultural demonstra, que le lingua universal es
quasi contemporan con le civilisation, et appare regularmente
in omne civilisationes, si e quando illes succede a formar un
Stato Universal: un superstato, qui unifica le parve statos
regional, antea disunite e bellicose, pacifica e reorganisa
los in un imperio consolidate e ben administrate.
Ergo le lingua universal non es un invention human, ma un
phenomeno natural: si tosto que le developpamento cultural e
social arriva ad un certe grado de contactos inter estranieros
appare un lingua franc, que postea deveni toto naturalmente
official lingua universal.
Fonte del energia pro lingua universal es un spirito de
convergentia innate al homine. Un lingua universal es le
incarnation de iste fortia latente, que constantemente cerca
producer un instrumento pro superar le barrieras lingual. Le
historic linguas universal es le corpore de iste spirito, qui
non mori quando le Stato Universal decade. Le Lingua Universal
supervive generalmente durante seculos le dissolution del
Stato Universal. Le spirito unificante resta presente como
fortia historic latente, attendente un nove occasion, un
climate fertile et un nove superstato, un nove imperio que
assecura pace e traffico intensive e secur. Lo que supervive
de linguistic elementos commun forma con elementos e conceptos
moderne le materia, con que le spirito unificante presenta un
nove incarnation de un nove lingua universal. Lingua universal
natural es un phenomeno concrete et indiscutibile, phenomeno que
se ha manifestate in un ritmo quasi millenne.
Nostre horizonte se expande.
In le campo del historia de cultura e del civilisation nostre
horizonte historico-prehistoric se expande continuemente. Le
recerca archeologic e historic ha discoperite culturas e
civilisationes finora occulte. Hodie nos cognosce
civilisationes que existeva in le ultime dece-due mille annos.
- Tamben le horizonte del lingua universal obtene un forte
expansion per iste nostre studio. Post le latino e le greco
universal (de longe note) entra nunc in scena le aramaico e le
akkadiano, ambes como linguas universal. Nos describe non solo
lor existentia, ma tamben le mecanismo de lor nascentia,
floration e decadentia, specialmente le carriera de iste due
prime linguas universal, ex quo se apre perspectivas del futuro.
Lingua universal es auxilio al bon governamento, pace e politica
social.
Le scopo essential de bon governamento e politica social es
liberar le vita del violentia e del guerra; instituer lege et
ordine in vice de anarchia. Le progresseo politic es
approximation a iste ideal. Le statos universal del passato
(Imperio de Sumer-Akkad, le Imperio Medo-Persian, le Imp. de
Alexandro e le Imp. Roman) attingeva un relativemente alte
grado de non-violentia, de pace et ordine, contra que le
statos national era relativemente violente e bellicose. Le
principal progresso politic e civilisatori es le merito del
Statos Universal.
Ergo le lingua universal non es un invention human, ma un
phenomeno natural: Si tosto que le developpamento cultural e
social arriva ad un certe grado de contactos inter
estranieros, appare un lingua franc, que postea deveni - toto
naturalmente - official lingua universal.
FONTE del energia pro le lingua universal es un spirito de
convergentia innate al homine. Un lingua universal es le
incarnation de iste fortia latente, que constantemente cerca un
instrumento pro superar le barrieras lingual. Le historic
linguas universal es le corpore de iste spirito, qui non mori,
quando le Stato Universal decade. Le Lingua Universal supervive
generalmente durante seculos le dissolution del Stato Universal.
Le spirito unificante resta presente como fortia historic
latente, attende un nove occasion, un climate fertile e un
nove superstato, un nove imperio que assecura pace e traffico
intenslve e secur. Lo que supervive de linguistic elementos
commun, forma, con elementos moderne, le MATERIA, con le qual
le spirito unificante va presentar un nove incarnation. Assi
cata vece nos ha un lingua universal natural como phenomeno
concrete et indiscutibile, que se ha manifestate in ritmo quasi
millenne.
ECCLESIA Universal (que es un stato universal spiritual)
heredita del Stato Universal decadente le civilisation, e con
le civilisation tamben le lingua universal. Ass? le progresso
verso un lingua sempre plus universal curre parallel al
progresso politic. Tamben in nostre epoca, le chance plus
importante del lingua universal jace in le progresso politic.
Totevia, le epocas de statos universal son interrupte per
'interregnos', periodos de anarchia e de incessante guerras
inter populos. Nonobstante, post interregnos emerge un nove
stato universal, unifica un plus grande numero de populos; - e
tamben le lingua universal del nove stato universal elimina le
barrieras lingual inter un plus grande numero de homines que le
lingua universal precedente.
Le crescentia del lingua universal es un processo irreversibile
et include in se un sempre plus grande parte del mundo
civilisate.
Le linguas universal, que nos videva crescer e decader, son un
sequentia cronologic con interruptiones in le processo politic
e linguistic. Actualmente nos sta in un epoca de interruption,
in un INTERREGNO. Ex nostre vision multimillenari il deveni
evidente, que le linguas universal historic son precursores de
un futur lingua ecumenic, qui va includer le tote mundo
civilisate.
Nos observa hodie le parolas commun in nostre linguas national
e recognosce les como elementos del futur lingua universal,
que presenta se a nos in 'stato de nascentia'. Secundo le
testimonio del historia, le nascentia del lingua universal
besonia un longe preparation: un lingua universal era sempre
precedite e preparate per un correspondente LINGUA FRANC. Multo
diffuse ma quasi immediatemente comprensibile, un lingua franc
precede e prepara le via del lingua universal.
Le lingua franc de un civilisation ecumenic, debe esser
ecumenic, global, e va esser de typo occidental, proque le
civilisation, ex le qual eveni le vocabulario, es de origine e
de character occidental. Le civilisation occidental va devenir
realmente ecumenic, et equalmente le uso del lingua universal
va haber uso ecumenic.
Hodie, in effecto, le commun cultura e civilisation ecumenic es
multo plus importante que le culturas e civilisationes
regional, que finalmente resta 'folklore'. Le processo es satis
avantiate:
Un exemplo es illustrative: Si un italiano, un espaniol,
francese, anglese, germano, slavo etc. face le experimento de
usar solmente parolas specificamente national (esoteric,
incomprensibile pro le alteres), e de evitar omne parolas
importate et adoptate ex altere linguas vive o morte - illes va
vider, que il non es possibile exprimer se e viver con le
parolas specificamente regional-national; nam, secundo le
caso, 50-80% del vocabulario de nostre linguas national
consiste in parolas commun. Talmente pote esser demonstrate le
unitate intime del linguas de cultura. In contrario es heresia
phantastic le opinion, que le linguas national es realitates
independente.
Le lingua regional-national revela le character special intime
del societate, que parla iste lingua particular.
Analogicamente le lingua universal revela le commun
characteristicas de omne societates, participantes in un
civilisation commun, per exemplo: in le spacio del
Mediterraneo, le vita es relativemente facile; le gente ha
multe tempore pro parlar. Grecia, educator del populos
mediterran, ha divinisate le 'parola' ("logos"), e le
civilisation cristian ha assimilate le divinisation del Logos,
identificante Cristo con le Logos. In Grecia, le garrule
atticismo ha triumfate super le taciturne laconismo; e le
moderne linguas roman ha hereditate un specie de atticismo per
le facto que le lingua universal grec es de origine attic; e
le greco ha formate le latino, como le latino ha formate le
linguas romanic moderne. E le linguas roman de lor parte, son
in curso de formar le lingua universal nascente. Parlante con
gusto e placer, le populos grecoroman e lor successores moderne
ha forgiate linguas expressive, sonor, plastic et elegante - e
promette formar un lingua universal con le mesme qualitates.
Malgrado le stricte connexion inter civilisationes e linguas
universal, le studio del civilisationes non suffice pro
tractar le problema del lingua universal in modo exhaustive.
Fin quando le civilisation cresce indisturbate per altere
civilisationes o per populos non-civilisate, le relation inter
civilisation e lingua univesal es simple: le lingua universal
servi le Stato Universal, create illo mesme per le civilisation.
Ma quando un civilisation incontra un altere civilisation plus
o minus violentemente, (como nos va vider in detalios in le
quarte parte de nostre studio - ex le incontro nasce un
RELIGION SUPERIOR. Le religion superior forma e organisa se in
ECCLESIA Universal le qual adopta le lingua universal.
Tal incontro resulta normalmente in le declino e le
disintegration de un civilisation. Precisemente ex le
suffrentia collective del participantes, in le civilisation
disintegrate, nasce le religion superior, como compensation
spiritual pro le perdita material. Nonobstante le declino del
civilisation, le lingua universal in casos non declina, ubi le
lingua universal es adoptate e curate per le ECCLESIA. Le
lingua universal continua a viver como lingua del religion, non
solo in theologia, liturgia et administration ecclesiastic, ma
tamben in scientia, diplomatia, literatura etc.
In le quarte parte de nostre studio nos reveni al incontros de
civilisationes e le religion superior.
Cap. 2 - LINGUA UNIVERSAL: NATURAL O ARTIFICIAL
Le vision - le vista - le opinion - que nostre publico in
general ha de Lingua Universal" sembla confuse e superficial,
si non francamente false. False proque le expression universal
o mundial sembla inseparabile del appendice 'artificial e
constructe'. Le libro francese "Histoire de la langue
universelle" per le professores Couturate e Leau (Paris), non es
le historia de real linguas, ma solmente le presentation del
innumerabile productos de phantasia e logica a priori, como era
proposite per le philosophos Descartes e Leibnitz ca. trecento
annos retro. Tal linguas artificial veni ancor hodie propagate
como 'mundolingua', lingua mundial, que, studiate e practicate
per omne esseres human, deberea unir les in pace. - Simile le
"Pr‚cis d'Interlinguistique g‚n‚ral e sp‚cial" de
Monnerot-Dumaine (libr. Maloine, Paris (1960).
Iste professores cognosce ben le historia del culturas classic
e le innumerabile vocabulos grec e latin; ma in lor obsession
'linguipare' et in lor dogmatic querelas nemo pensava al
essentia del lingua: que lingua es elemento essential del
cultura. Illes semblava creder, que le hellenismo es le initio
del cultura. In lor tempore nemo sapeva, que existe un real
historia de linguas universal natural desde quatro mille
annos, e que real linguas universal ha alora functionate in le
tote territorio cultivate de lor epoca.
PROBLEMA DIFFICILE:
Pro avantiar un problema difficile, on ha interesse a cognoscer
anterior experientias, sia con resultatos positive o negative.
In retrospection on trova solutiones facilemente, proque le
situation presenta se differente hodie et in le situationes
passate.
Totevia in un certe passato on trova casos et exemplos plus o
minus adaptabiie a nostre situation: non rar nos trova errores
perpetrate per nostre precursores, errores con consequentias
fatal - errores que nos debe e pote evitar. Ora, precisemente
le saper historic, le vision del passato del linguas universal,
manca al sinominate 'interlinguistas" 'phantalinguistas". Tal
protagonistas, fanatic apostolos viveva e vive ancor in un
illusion naive. Illes pensava e pensa ancora que le lingua
universal debe esser un construction schematic, a priori, le
plus simple possibile, regular e neutral in respecto a omne
populos. On non sape e non vole vider, que le ver lingua
universal historic monstra nos un via practicabile tamben pro
hodie, pro trovar ie lingua auxiliar natural, correspondente a
nostre epoca.
Observatores acute constata, que le seculo dece-novesime
comenciava perder le vision historic, vision, que anterior
seculos possedeva. Dunque non es un hasardo, que in le seculo
dece-novesime appare le prime linguage vastemente
propagate.
Nunc, in le vintesime seculo, le conscientia historic reappare,
como demonstra le obra colossal de ARNOLD TOYNBEE: 'A study of
history' (Oxford university Press, London, 12 volumines, 7170
paginas) e altere su publicationes. - Le autor del presente
studio eveni ex tal atmosfera historic e debe multissimo ad
Arnold Toynbee.
Le studio del ver linguas universal historic offere le avantage
de dar nos informationes importante et essential pro un VER
INTERLINGUISTICA HISTORIC. Le millennios passate ha eliminate
quasi toto que non es importante. Dunque nos ha un collection
selectionate del real interesse. Scientistas e studentes ha a
lor disposition ja selecte. A notar que ex le voluminose
francese "Histoire de la langue universelle" (Couturate e Leau)
le historic investigatores va trovar nihil; le libro ha un
false titulo: illo deberea esser 'Historia del linguas
artficial'. Le ver historia del ver linguas universal debe
ancor esser scripte. Nostre studio presente es un prime
tentativa.
Le studio del ver linquas universal illustra, que lor character
era sempre ecumenic, que le linguas universal unificava le
homines culte de lor epoca, omne homines qui ha besonio de
contactos supranational. Al contrario, le linguages artificial
separa le homines in vice de unir les, divide les in
adherentes de differente sistemas inventate. Le lingua que vos
lege in iste momento es plus tosto un tentativa de anticipar
le lingua universal veniente, lingua basate super le plure dece
mille parolas universal, note al moderne poliglotte homines
culte.
Parola corpore del pensata.
Le parola e le structura natural non solo es symbolos cultural,
ma es le ver corpore del pensata. Analogicamente le parola e
structuras del lingua universal es le corpore del commun
pensata de omne homines participante in un civilisation.
Dunque, cambiar formas historic resultante ex evolution, es
absurde, proque le passato historic manifesta le intrinsec
natura del homine e de su lingua. Ergo le passato non debe
esser manipulate e deformate. In contrario, le PASSATO debe
esser recognite como essential, e dunque merita esser integrate
in le presente. Le commun passato es de facto presente in le
formas commun del linguas moderne; il es effectivemente lor
denominator commun.
Pro quo non usar le tresor del vocabulos universalmente
cognite? Pro quo deformar los, substituer los per schemas
artificial? Fin tanto on non sapeva, que lingua universal es un
facto historic, le nonsenso de substituer parolas per
artificiales incomprensibile, tal nonsenso era un poco
excusabile. Tamben le autor mesme de nostre studio era victima
del nonsenso durante su Odyssea de un 'lingua artificial' al
altere, como ille lo ha descripte in su 'confession', in le
prologo al presente studio. - Ma ora, iste essayo in mano, nos
sape, que linguas universal natural es un realitate establite
desde quatro mille annos, apparite in quatro incarnationes
successive con sempre plus grande successo. In consequentia,
tal nonsenso non es plus excusabile.
Le idea de un lingua universal ha perdite credito in le
circulos cultivate moderne, proque on ha presentate
'mundolinquas' que effectivemente era 'phantalinguages'
artificial, incomprensibile. Ora, in le perspectiva historic
del ver linguas universal, le amicos del idea pote recuperar le
credito perdite e requirer le mundo pro lor moderne ideal.
Le lingua universal es un phenomeno human.
Phenomenos human es minus obediente a leges rigide que corpores
astronomic, e non es preste a sequer rigide schemas inhuman e
vocabulos artificial. Le tentativa de explicar le phenomenos
human per medio de analogias ex le campo mechanic inanimate,
es fallacia. Si, per exemplo, on compara le lingua con un
locomotiva, proque ambes es medios de communication, insistente
que le locomotiva artificial servi melio que le cavallo
natural, on obscura le problema vice perluminar lo. Nos non
pote explanar un phenomeno human (como le lingua universal) per
medio de analogia non- human (locomotiva, ma solo per medio de
altere phenomenos human (como cultura e civilisation). Le
physica, como le locomotiva) es mundo exterior - le psyche (como
le lingua) es mundo interior, es nos mesme. - Le machina es
governate per 'causa et effecto'. Esseres vivente, ass? le
human, es governate per 'stimulo e responsa'. Le responsa del
homine al stimulo es partialmente libere, non inevitabile, non
previsibile. Al mesme stimulo le responsa pote esser
differente, non es causalmente determinate; human actiones non
es mecanic effectos de causas. In decisiones human inter
alternative possibilitates, sovente le prevision de un scopo es
plus importante que effectos e influentias del passato. -
Le rigide schemas de linguas artificial es plus simile a
mecanismos que a esseres human. Linguages pote esser fabricate
como on fabrica locomotivas. Un ver lingua universal non pote
esser fabricate: nasce e cresce, deveni como un planta; vole
esser cercate e trovate, debe esser discoperite. Ass? le ver
interlinguista es un investigator, un requisitor scientific, un
ingenio, non un fabricator.
Le lingua es medio de transferimento de cultura. Le
transferimento debe esser facte per parolas cultural, juncte
per tradition al elementos cultural. Eliminar le nomine
traditional e adoptar un altere nomine pro un elemento
cultural transferite, significa le perdita del tradition
associate al nomine traditional.
Nos es le historia? Le lingua universal es parte del historia.
Promover le lingua universal nascente es facer historia pro le
humanitate. Propagar e promover un linguage artificial
significa exir ex le historia.
On sape, que certe personas non estima le historia, non vide su
valor. Illes minusprecia, despice le vision historic in
general. Tales son habituate a parlar del futuro, e non
realisa, que ja pro comprender le presente, on debe saper le
genese de iste presente, i.e. le historia. E previder le
futuro sin comprender le presente es cosa purmente speculative.
Claro que nostre mundo sta in un CRISE: Un maxi-developpamento
tecnic contrasta con un minideveloppamento moral, e con un
manco de lingua universal correspondente a nostre civilisation
moderne. Nos pote e debe apprender ex le historia del prime
civilisationes. Iste historia monstra nos, que nostre
ancestres del prime civilisationes, (sumerian), ante quatro
mille annos, son arrivate a lor lingua universal natural, e
como illes son arrivate a lor lingua universal, que durante
seculos ha functionate perfectemente.
Cap. 3 - LE REVOLUTION DEL INTERLINGUISTICA
Le libro presente es le fructo de multe annos de recercas. Le
virtute, que le autor cercava practicar in le studio presente,
es le humilitate in facie de factos, secundo le immortal consilio
de T.H. HUXLEY. "Sede te avante un facto como un infante. Sia
preste ad abandonar omne notiones preconcepte. Seque
humilemente a non importa qual parte, et a non importa qual
abissos. Natura va guidar te - o tu va apprender nihil".
Secundo tal consilio le autor ha discoperte le facto, que
linguas universal existe desde quatro mille annos. Le autor
dunque debeva abandonar le notion preconcepte, que lingua
universal es un invention human moderne; ille sequeva
humilemente le historia a omne partes e profunditates de
quatro millennios - e crede nunc haber discoperte le notion
revolutionari historic del lingua universal. Le autor desira le
mesme humilitate a su lectores.
Le autor publica le presente essayo con le scopo de incoragiar
interessaos, historicos specialmente, a plus approfundite e
detaliate studios del tema. Pro le historic investigation del
lingua universal le presente obra non pote esser plus que un
initio.
Inter le amicos del lingua universal le perspectiva historic
finora es incognite. Necun interlinguista occupa se del
historic linguas universal, necuno recognosce lor character de
linguas universal. In tal situation le discoperta del antique
linguas universal significa un ver revolution. Le autor es
consciente, que su libro es revolutionari e require un
revolutionari cambiamento de conception. Le autor spera que
este revolution va purificar le atmosfera interlinguistic, e va
stimular le developpamento de un interlinguistica historic
vermente scientific.
Le quantitate del factos historic pertinente al lingua
universal es immense. Le autor poteva considerar solmente le
factos maxime evidente. Altere investigatores, adjutate per le
rapide expansion del archeologia e del historia cultural, va
trovar abundantissime nove factos. - Il es obvie, que nostre
breve presentation de un developpamento que durava sex
millennios, non pote dessinar plus que le grande linea et un
parte modeste del factos. Un generation va esser necesse pro
scriber le historia detaliate del lingua universal;
vocabularios e grammatica del antique linguas universal, de
lor origines cultural et etymologic, de lor developpamento e de
lor destinos final. Le autor presenta su libro tamben al
homines de medie instruction, dunque debe renunciar a detalios
in le campo del ancian linguas, detalios troppo tecnic.
Specialistas in le campo del ancian linguas (semitic e
sumerian), certo potera fornir interessante detalios.
Le ambiente in le discoperta
Le essayo presente non es le merito exclusive del autor. In
parte le ambiente ha producto lo; Linguas universal es 'in le
aere'. Nos omnes perde multo troppo tempore pro le Babel del
linguas. Un lingua supra-national es urgente. - Es un facto
ben cognite, que un discoperta veni facte in le mesme tempore
et independentemente per plure individuos. Le causa es, que
discopertas nutri se multo plus ex le collectivo e le
cumulative avantiamento del cognition que ex le genio
individual. Crescimento cultural stimula:
discoperitor-inventor es le producto del societate, del
cultura, de maniera que le discopertas emerge, quando le
cognition collective e cumulative es satis evoluite e
developpate.
Le cognition del antique linguas universal tamben es invention
collective in tal senso. Le historico, qui vive in un ambiente
particular et occupa se de certe phenomenos de su ambiente,
deveni sensibile a phenomenos analoge del passato. In tal modo,
un historico, qui occupa se de interlinguistica (como le
autor), non pote remaner insensibile in facie del factos que 1)
le diversitate del linguas era, desde le apparition del
civilisation, un problema urgente pro nostre ancestres: 2) que
nostre ancestres era capace a resolver este problema per le
creation de linguas franc: e que 3) desde quatro mille annos,
quatro veces le solution classic veniva per le promotion del
lingua franc a linguas universal. Sin experientias
interlinguistic un autor 'historico' probabilemente non presta
attention al carriera del akkadiano, del aramaico, del greco
(koine) e del latino; o ille considera le lingua franc
solmente como phenomeno de decadentia del lingua. Del altere
parte, le experientia interlinguistic non basta pro le
discoperta del linguas universal historic. Le autor debe esser
versate in le historia cultural, in le linguistica et
interlinguistica in mesme tempore. Qui interessa se solmente a
linguas artificial, manca observar le facto historic, que le
barrieras lingual era perfectemente superate per le linguas
universal del passato. Ubi manca tal multilingual
cognoscentias, amicos plen de bon voluntate, cerca le solution
del barrieras lingual per via artificial vice per via natural;
e non seque le exemplo de nostre ancestres, qui habeva
successo in lor tempore.
In le partes sequente le autor cerca developpar le tema
progressivemente, in vision sempre plus alte e plus vaste.
Certe inevitabile repetitiones va contribuer al major claritate
e plus facile comprension.
