Giovanni Blandino LE PROBLEMA DEL LINGUAS INTERNATIONAL AUXILIARI

P. Giovanni Blandino S.I. nasceva a Roma in le 1923. Ille obteneva le licentia in Philosophia e in Theologia al Pont. Universitas Gregoriana, le doctorato in Scientias Biologic al Universitate Statal de Roma, le doctorato in Theologia al Pont. Universitas Lateranensis. Ora ille es professor de Philosophia del Cognoscentia e del Scientia in le Pont. Universitas Lateranensis e in le Pont. Universitas Urbaniana. Le articulo in infra es publicate in tote le versiones interlinguan de libros de Giovanni Blandini. Iste libros de Blandino son bon gymnastica pro cerebros ... 2009-08-23 Allan Kiviaho LE PROBLEMA DEL LINGUAS INTERNATIONAL AUXILIARI In le moderne societate le communication del pensamento ha particular difficultates per causa del multiplicitate del linguas. Date iste situation, on pote querer proque on non ha ancora arrivate a un accordo international pro un multo major diffusion del studio de un lingua natural jam existente, in modo que iste lingua pote esser usate universalmente pro tote le communicationes de interesse international. Ma on debe considerar que iste modo de resolver le problema ha un ver difficultate intrinsic e, si iste typo de solution non ha ancora essite realisate, isto non es debite solo a injustificate nationalismos. Le ration es que le linguas natural son multo irregular e inde illos require un longe tempore de studio. Iste difficultate ha facite surger le idea de elaborar un lingua international artificial. Le scopo de iste lingua artificial non esserea illo de substituer le linguas natural, ma solmente de esser un medio de communication del pensamento in campo scientific, economic, industrial, turistic, etc. LE PRINCIPAL TENTATIVAS DE LINGUAS INTERNATIONAL AUXILIARI Pro realisar un lingua international auxiliari jam ha essite facite plure tentativas serie (io ha dicite tentativas serie, proque infortunatemente in iste tempo il ha habite plure tentativas de dilettantes utopista, con scarse o nulle preparation glottologic), del quales le principales son le tres sequentes: le Volapük, elaborate in le 1880 per le sacerdote catholic german J.M. Schleyer; le Esperanto proponite in le 1887 per le dr. L. Zamenhof, un oculista de Varsavia; le Interlingua publicate in le 1951 per le IALA (International Auxiliary Language Association) sub le direction del dr. A. Gode (Le Interlingua ha essite exponite in varie scriptos, del quales le principales son: A. Gode e H.E. Blair, Interlingua Grammar, New York, Storm Publishers, 1951; A. Gode, Interlingua-English Dictionary, ibi, 1951). Le philosophos R. Descartes e G.W. Leibniz pote esser considerate como le precursores de iste studios pro un lingua simplice artificial; ma le prime realisationes concrete ha comenciate in le secunde medietate del seculo passate. Ultra le tres linguas jam mentionate, altere tentativas importante ha essite le sequentes. In 1901 le philosopho e mathematico francese L. Couturat ha proponite le Ido, que es un re-elaboration e un perfectionamento del Esperanto. Sur un Linea diverse son le Latino sine flexione del note mathematico italian G. Peano e le Occidental proponite per le professor estonian E. de Wahl; iste duo ultime tentativas ha preparate le realisation del Interlingua. Le subsequer se de iste varie tentativas non ha essite debite a un desiderio de innovation inutile, ma a exigentia del perfectionamento e del resolution del ulterior problemas que gradualmente esseva plus clarmente individuate. Le scopo de Schleyer in elaborar le Volapük esseva de obtener un lingua que haberea un grammatica simplice e que esserea constituite per parolas tote derivante ex illos jam existente in le linguas europee. Le Volapük pote esser considerate como un bon tentativa initial; ma illo es multo artificial e non pote esser comprendite per un persona qui non lo ha studiate. Per exemplo qui non ha studite iste lingua non pote suspectar que le parola «Volapük» significa «lingua del mundo>> (pük deriva del parola inglese speak, vol del parola anglese world, e le termination -a de vola es le suffixo del genitivo). Le Volapük ha habite un rapide diffusion, ma es decadite completemente quando, post pauc annos, ha comparite le Esperanto. Le Esperanto es un tentativa nettemente superior que le Volapük. Illo es un lingua altemente regular, in le qual varie problemas linguistic ha essite resolvite in maniera genial e le election del vocabulos ha essite facite in modo multo plus accurate que in le Volapük. Pro dar un idea del regularitate del Esperanto, on pote mentionar isto: in le Esperanto tote le substantivos termina per o, tote be adjectivos termina per a, tote le adverbios termina per e. Per exemplo, ex le parola nacio (In Esperanto le c es pronunciate ts) = nation deriva le adjectivo nacia = national e le adverbio nacie = nationalmente. Le Esperanto ha habite initialmente un notabile diffusion, que totevia postea es diminuite. Le motivos de iste diminution ha essite amplemente discutite. Super toto, le expertos interlinguistic ha gradualmente percipite que le Esperanto ha un deficentia fundamental: le Esperanto, justo pro obtener un maxime regularitate, se elonga troppo ex le linguas natural, assi que illo es quasi completemente incomprensibile per le personas qui non lo ha studite. Per exemplo, ille qui non lo ha studiate pote comprender que le parola nacio significa «nation», ma difficilemente potera comprender que le parola nacia significa «national». A fin que le lector pote perciper iste deficentia, io cita un pecia prendite ex un revista esperantista; quasi tote le radices del parolas usate in iste pecia son certemente note al lector, totevia ille habera difficultate pro comprender. «La Dua Baza Laborplano de U.E.A., akceptita unuanime de la Komitato en Kopenhago post tre vasta kaj profunda diskuto, antauvidas, interalie, la altigon de la membronombro sur ciuj niveloj: loka, landa kaj monda. Fine de la pasinta jaro U.E.A. havis entute 30.750 membrojn en 88 landoj, kompare kun 30.185 en 1960. El tio 23.473 estis asociaj membroj (A.M.) kaj 7.277 individuaj de diversaj katerogioj. La Laborplano celas altigi la nombron de A.M. al minimume 35.000 kaj tiun de individuaj membroj al 15.000». Quando on ha clarmente percipite iste deficentia del Esperanto, ha evenite un cambio de direction in le studios sur le linguas auxiliari. Le expertos in iste campo se ha convincite que le exigentias que on debe considerar in le realisation de un lingua international auxiliari non son solmente illo del maxime possibile regularitate, ma anque illo del maxime possibile naturalitate (i.e. del maxime possibile vicinitate al linguas natural pro obtener le maxime possibile comprensibilitate anque per personas qui non ha studiate ille lingua artificial). Iste duo exigentias, illo del regularitate e illo del naturalitate, son, al minus in parte, in opposition inter se poisque plus on vole augmentar le regularitate, plus on es constringite a alterar le parolas del linguas natural. Pro pervenir al realisation de un lingua artificial que sia capace de satisfacer sufficientemente ambe le exigentias, ha essite facite varie tentativas: le plus complete, io pensa, es constituite justo per le Interlingua. Le vocabulario del Interlingua es fundate essentialmente sur le dece milles radices commun al grande linguas del civilisation moderne (i.e. le linguas neo-latin e anglo-germanic). Le criterio directive in le elaboration del Interlingua ha essite illo de realisar un equilibrio inter le maxime regularitate possibile e le maxime naturalitate possibile. Ex iste criterio general son derivate le criterios plus particular, que le lector, si ille vole, pote trovar amplemente exponite in le introduction scribite per A. Gode al Interlingua-English Dictionary. In le paginas precedente son exponite le principal regulas del grammatica del Interlingua. Certo, multe electiones del formas grammatical poterea esser diverse, ma io pensa que, plus o minus, illos esserea equivalente; il non me pare que on poterea facer electiones multo plus avantagiose (Un suggestion que al presente es in discussion es illo de facer terminar tote le adjectivos per -e. In le vocabulario de A. Gode le regulas sequite (pro render le Interlingua plus vicin al Anglese e a quasi tote le linguas Neo-Latin) son le sequentes: le -e terminal cade: 1) quando le -e es precedite per n, r, l e iste consonantes son subito precedite per un vocal accentuate: ex.: commun(e), general(e), ver(e); ) 2) quando le adjectivo anglese termina per -ry: ex.: necessari(e), auxiliari(e); ) quando le ultime consonante es un c dur: ex.: pacific(he), linguistic(he), pauc(he). Le regula 1 es utilisate anque in altere casos: pro le substantivos: ex.: labor(e), autor(e); pro le infinitivos del verbos: ex.: esser(e), haber(e), amkr(e). Io pensa que le regula de facer terminar tote le adjectivos per -e esserea avantagiose, perque illo augmentarea le regularitate e le facilitate (non pro illes qui lege o ascolta, ma pro illes qui debe scriber o parlar). ALCUN PRECISATIONES Quanto al vocabulario on debe notar que, dum in le Esperanto il ha un notabile percentage de parolas que non son de origine latin, in le Interlingua tote le parolas son de origine latin, excepte alcun parolas moderne. Pro invenir le radices latin commun al linguas neo-latin e anglogermanic on ha sequite iste methodo: sovente on se ha basate non sur le parolas central, multo commun e, inde, multo alterate per le uso, ma sur le parolas derivate, plus rar e, inde, plus stabile. Per exemplo, ex le parola latin oculus deriva le parola italian occhio, le parola francese oeuil, le parola espagnol ojo, le parola germanic Auge, le parola anglese eye; il es clar que in iste parolas central le radice originari es practicamente perdite. Totevia in tote ille linguas il ha parolas derivate del typo: ocular(e), oculist(a), in le quales le radice latin originari appare facilemente. Ex isto it seque que, si on elige le parola oculo, on habera un parola que essera facilemente recognoscibile e rememorabile per tote le personas qui cognosce un lingua neo-latin o anglo-germanic. Ergo, pro le personas qui ha como lingua materne un lingua neo-latin o anglo-germanic e pro le personas qui ha studiate un de ille linguas, un scripto in Interlingua es, in grande parte, comprensibile anque sin alcun studio. Pro comprender ben un scripto in Interlingua il es sufficiente haber studiate pro un o duo horas le grammatica. Ancora plus facile es le comprension de un scripto in Interlingua si in illo son ponite alcun explicationes linguistic (como in iste articulo); iste explicationes deveni semper minus necessari post pauc paginas. Pro poter scriber correctemente in Interlingua es necessari un studio de dece o dece-cinque horas (secundo le memoria del studente). Contra le linguas artificial alcun vices es facite le objection que illos non pote esser apte pro exprimer tote le nuances del pensamento como, invice, son apte le linguas natural. Iste objection es sin fundamento. Le Esperanto es un lingua ricchissime de formas morphologic primari e derivate, plus que le linguas europee natural. Le Interlingua es minus ric que le Esperanto, totevia ha un capacitate de expression superabundante pro le scopo del communication ordinari e specialisate. Le Interlingua-English Dictionary contine 27.000 parolas. Ex altere parte, in le linguas artificial le problema de exprimer alcun nuances del pensamento es facilemente resolvibile, poisque sin difficultate on pote introducer in le vocabulario le parolas opportun. Io ipse pote confirmar le precedente affirmationes del interlinguistas: post 12-15 horas de studio del grammatica del Interlingua io ha potite scriber correctemente, con un vocabulario, articulos e libros sur questioner de philosophia, theologia, biologia, e io non ha invenite alcun difficultate pro exprimer mi pensamento. Al contrario io non haberea essite capace de scriber correctemente ille articulos e libros in Latino o in Francese o in Anglese o in Germano ben que io ha dedicate al studio de iste linguas un tempore multo, multo major.

Actualisate le 2009-08-23 Administrator de iste sito: -------------------------- Allan Kiviaho SILY - Suomen Interlinguayhdistys ry. FILF - Föreningen för Interlingua i Finland AFIL - Association Finlandese pro Interlingua