 |
NATIONES
UNITE
Copyright: Nationes
Unite, Geneva
|
 |
Dr. Louis Couturat, un cognite linguista, publicava in 1907 post un developpamento in solmente duo annos un nove lingua artificial, IDO ("prole" in esperanto), un fortemente reformate version de esperanto. Gonzague de Reynold, un autor suisse, faceva durante 1922-23 un reporto de esperanto e IDO al Liga de Nationes. Le reporto era publicate in Bibliothèque Universelle et Revue de Genève in 1925 e illo rejectava esperanto completemente sed tractava IDO un poco plus favorabilemente. Totevia mesmo IDO es bastante innatural e sr. Reynold recommendava latino medieval como lingua commun pro le Liga de Nationes. Mesmo le latino medieval es nimis difficile e archaic pro uso in le mundo hodierne. Solmente interlingua que era developpate in 1924-1951 como resultato de un grande projecto international, es un vermente apte lingua como "lingua franca" in le mundo moderne.
| INTERLINGUA | IDO | ESPERANTO |
| DECLARATION UNIVERSAL
DEL DERECTOS HUMAN PREAMBULO Considerante que le recognoscentia del dignitate inherente a tote le membros del familia human e de lor derectos equal e inalienabile constitue le fundamento del libertate, del justitia e del pace in le mundo, Considerante que le ignorantia e le disprecio del derectos human ha resultate in actos de barbaria que ultragia le conscientia del humanitate, e que le advenimento de un mundo in le qual le humanos essera libere de parlar e de creder, liberate del terror e del miseria, ha essite proclamate como le plus alte aspiration del homine, Considerante que il es essential que le derectos human es protegite per medio de un regime de derecto, a fin que le homine non es compellite al ultime recurso del rebellion contra le tyrannia e le oppression, Considerante que il es essential promover le developpamento de relationes amical inter le nationes, Considerante que in le Charta le populos del Nationes Unite ha reaffirmate lor fide in le derectos human fundamental, in le dignitate e in le valor del persona human, in le equalitate del derectos del homines e del feminas, e que illos se ha declarate resolute a promover le progresso social e a instaurar melior conditiones de vita in un libertate plus grande, Considerante que le Statos Membros ha promittite de assecurar, in cooperation con le Organisation del Nationes Unite, le respecto universal e effective al derectos human e libertates fundamental, Considerante que un conception commun de iste derectos e libertates es del plus grande importantia pro le plen realisation de iste promissa, Le Assemblea General Proclama le presente Declaration Universal del Derectos Human como le ideal commun a attinger per tote le populos e nationes, a fin que tote le individuos e tote le organos del societate, habente iste Declaration constantemente in mente, se effortia, per le inseniamento e per le education, a developpar le respecto a iste derectos e libertates e a promover, per mesuras progressive de character national e international, lor recognoscentia e lor application universal e effective tanto inter le populos del Statos Membros mesme como inter los del territorios sub lor jurisdiction. Articulo 1 Tote le humanos nasce libere e equal in dignitate e in derectos. Illes es dotate de ration e de conscientia e debe ager le unes verso le alteres in un spirito de fraternitate. Articulo 2 Tote humano ha tote le derectos e tote le libertates proclamate in iste Declaration, sin alicun distinction de racia, de color, de sexo, de lingua, de religion, de opinion politic o de altere opinion, de origine national o social, de position economic, de nascentia o de qualcunque altere position. In plus, il non essera facite alicun distinction fundate super le statuto politic, juridic o international del pais o del territorio al qual un persona pertine, tanto si il se tracta de un pais independente como de un territorio sub tutela, non autonome o submittite a qualcunque altere limitation de soveranitate. Articulo 3 Tote individuo ha le derecto al vita, al libertate e al securitate de su persona. Articulo 4 Necuno essera submittite a sclavitude o servitude; le sclavitude e le traffico de sclavos es interdicte in tote su formas. Articulo 5 Necuno essera submittite ni a torturas ni a penas o tractamentos cruel, inhuman o degradante. Articulo 6 Tote humano ha le derecto al recognoscentia de su personalitate juridic in omne locos. Articulo 7 Totes es equal ante le lege e ha, sin distinction, le derecto a equal protection del lege. Totes ha le derecto a equal protection contra tote discrimination que infringe iste Declaration e contra tote provocation a un tal discrimination. Articulo 8 Tote persona ha le derecto a un recurso effective ante le tribunales national competente contra le actos que viola su derectos fundamental recognoscite per le constitution e per le lege. Articulo 9 Necuno pote esser arbitrarimente arrestate, detenite o exilate. Articulo 10 Tote persona ha le derecto, in plen equalitate, a esser audite equitabile- e publicamente per un tribunal independente e impartial, pro le determination de su derectos e obligationes e de qualcunque accusation de crimine contra ille. Articulo 11 1. Tote persona accusate de un delicto ha le derecto de esser presumite innocente usque al momento quando su culpabilitate habera essite legalmente establite in un processo public e in le qual il habera essite assecurate tote le garantia necessari pro su defensa. 2. Necuno essera condemnate pro actiones e omissiones que, al momento quando illos ha essite committite, non esseva actos delictuose secundo le derecto national o international. Idem, il essera infligite nulle pena plus forte que illo que esseva applicabile al momento quando le acto delictuose ha essite committite. Articulo 12 Necuno essera le objecto de ingerentias arbitrari in su vita private, su familia, su domicilio o su correspondentia, ni de attaccos a su honor o a su reputation. Tote persona ha le derecto al protection del lege contra tal ingerentias o attaccos. Articulo 13 1. Tote persona ha le derecto de circular liberemente e de eliger su residentia in le territorio de un Stato. 2. Tote persona ha le derecto de quitar qualcunque pais, incluse le sue, e de retornar a su pais. Articulo 14 1. In caso de persecution, tote persona ha le derecto de cercar asylo e de beneficiar del asylo in altere paises. 2. Iste derecto non pote esser invocate in le caso de persecutiones originate de crimines non-politic o de actos contrari al scopos e principios del Nationes Unite. Articulo 15 1. Tote persona ha le derecto a un nationalitate. 2. Necuno pote esser private arbitrarimente de su nationalitate, ni del derecto de cambiar de nationalitate. Articulo 16 1. Le homines e le feminas, a partir del etate nubile, ha le derecto, sin alicun restriction quanto al racia, al nationalitate o al religion, de maritar se e de fundar un familia. Illes habera derectos equal quanto al maritage, durante le maritage e in caso de dissolution del maritage. 2. Solo con le libere e plen consentimento del futur sposos, le maritage pote esser contrahite. 3. Le familia es le elemento natural e fundamental del societate e ha le derecto al protection del societate e del Stato. Articulo 17 1. Tote persona ha le derecto al proprietate, individual- e collectivemente. 2. Necuno essera private arbitrarimente de su proprietate. Articulo 18
Tote persona ha le derecto al libertate
de pensamento, de conscientia e de religion; iste derecto include le libertate
de cambiar de religion o de conviction, assi como le libertate de manifestar
su religion o su conviction, sol o in communitate con alteres e in publico
o privatemente, per le inseniamento, le practica, le culto e le observantia
del ritos.
Articulo 19 Tote persona ha le derecto al libertate de opinion e de expression, lo que implica le derecto de non esser molestate a causa de su opinion, le derecto de investigar e reciper informationes e opiniones, e le derecto de diffunder los, sin limitation de frontieras, per qualcunque medio de expression. Articulo 20 1. Tote persona ha le derecto al libertate de reunion e de association pacific. 2. Necuno pote esser obligate a pertiner a un association. Articulo 21 1. Tote persona ha le derecto de participar in le governamento de su pais, eligite directemente o per medio de representantes liberemente. 2. Tote persona ha le derecto de acceder, in conditiones de equalitate, al functiones public de su pais. 3. Le voluntate del populo es le base del autoritate del poter public; iste voluntate debe exprimer se mediante electiones authentic, que debe occurrer periodicamente, per suffragio universal e equal, e per voto secrete o per altere procedimento equivalente que garantia le libertate del voto. Articulo 22 Tote persona, como membro del societate, ha le derecto al securitate social, e de obtener, mediante effortio national e cooperation international, le satisfaction del derectos economic, social e cultural, indispensabile a su dignitate e al libere developpamento de su personalitate, gratias al effortio national e al cooperation international, de accordo con le organisation e ressources de cata stato. Articulo 23 1. Tote persona ha le derecto al travalio, al libere election de su travalio, a conditiones juste e favorabile de su travalio e al protection contra le disoccupation. 2. Tote persona ha le derecto, sin alicun discrimination, a un salario equal pro un travalio equal. 3. Tote persona qui travalia, ha le derecto a un remuneration juste e favorabile, que assecura a ille, assi como a su familia, un existentia conforme al dignitate human, e que essera completate, si necessari, per altere medios de protection social. 4. Tote persona ha le derecto de fundar syndicatos con alteres e de affiliar se a syndicatos pro le defensa de su interesses. Articulo 24 Tote persona ha le derecto al reposo e al tempore libere, a un limitation rationabile del duration de travalio e a vacantias pagate periodic.
1. Tote persona ha le derecto a un nivello de vita sufficiente pro le sanitate e benesser de ille ipse e de su familia, que include le mangiar, le vestir, le habitar, le assistentia medic e le servicios social necessari; ille ha derecto al securitate in caso de disoccupation, de maladia, de invaliditate, de viduitate, de vetulessa o in altere casos de perdita de su medios de subsistentia causate per circumstantias independente de su voluntate. 2. Le maternitate e le infantia ha le derecto a adjuta e assistentia special. Tote le infantes, nascite in le maritage o nascite foras del maritage, ha le derecto a equal protection social. Articulo 26 1. Tote persona ha le derecto al education. Le education debe esser gratuite, al minus pro le instruction elementari e fundamental. Le instruction elementari essera obligatori. Le instruction technic e professional debe esser generalisate; le accesso al studios superior essera equal pro totes, in function del meritos respective. 2. Le education debe visar al plen developpamento del personalitate human e al reinfortiamento del respecto al derectos human e al libertates fundamental. Illo debe favorisar le comprehension, le tolerantia e le amicitate inter tote le nationes e tote le gruppos ethnic e religiose, assi como le developpamento del activitates del Nationes Unite pro le mantenentia del pace. 3. Le genitores ha le derecto preferente de seliger le typo de education pro lor infantes. Articulo 27 1. Tote persona ha le derecto de prender parte liberemente in le vita cultural del communitate, de fruer del artes e de participar in le progresso scientific e in le beneficios que resulta de illo. 2. Tote persona ha le derecto al protection del interesses moral e material, resultante de qualcunque production scientific, litterari o artistic del qual ille es le autor.
Tote persona ha le derecto al establimento de un ordine social e international in le qual le derectos e libertates proclamate in iste Declaration pote esser plenmente realisate. Articulo 29 1. Tote persona ha deberes verso le communitate in le qual solo le libere e plen developpamento de su personalitate es possibile. 2. In le exercitio de su derectos e libertates tote persona essera solmente submittite al limitatio- nes establite per le lege con le unic fin de assecurar le recognoscentia e le respecto del derectos e libertates del alteres e a fin de satisfacer le juste exigentias del moral, del ordine public e del benesser general in un societate democratic. 3. Iste derectos e libertates non potera, in necun caso, esser exercite in opposition al scopos e al principios del Nationes Unite. Articulo 30 Nulle disposition del presente Declaration pote esser interpretate como implicante pro un stato, pro un gruppamento o pro un individuo un qualcunque derecto de livrar se a activitates e de realisar actos visante al destruction del derectos e libertates proclamate in iste Declaration. |
UNIVERSAL DEKLARO
DI HOMAL YURI
INTRODUKTO
Konsiderante ke agnosko
dil inheranta digneso
e dil egala e
netransferebla yuri di
omna membri di la familio
homal es la fundamento di
libereso, yusteso e paco
en la mondo,
Konsiderante ke
desegardo e desestimo
di homal yuri
rezultabas en barbara
agi, qui insultis la
koncienco di la homaro,
e l'arivo di mondo en
qua homi posedas
libereso di parolo e
kredo e libereso de
timo e bezono esabas
proklamata kom la
maxim alta
aspirodi la homi,
Konsiderante ke oportas, por ke la homi ne esez koaktata rekursar, kom lasta posibleso, a rebeleso kontre tiraneso ed opreso, ke homal yuri devas esar protektata per la regno dila yuro, Konsiderante ke oportas avancigar la developado di amikal relati inter nacioni,
Konsiderante ke la populi
dil Unionita Nacioni
afirmabas en la Charto
sua fido a fundamental
homal yuri, a la digneso
e valoro di la homal
persono, ed al egala yuri
diviri e mulieri, e
rezolvabas avancigar
socialprogreso e plu
bona vivo-qualesi
en plu ambla
libereso,
Konsiderante ke la
Membro-Stati vovabas ke
li atingos, kooperante kun la
Unionita Nacioni, la avancigado di universal respekto pri ed
obedio di homal yuri e
fundamental liberesi,
Konsiderante ke komuna
kompreno pri ca yuri e
liberesi es di maxim
granda importo porla
plena realigo di ca vovo,
Nun, konseque, La General Asemblo, Proklamas ica Universal
Deklaro di Homal Yuri kom
komuna normo atingenda
poromna populi ed omna
nacioni, kun la skopo ke
omna individuo ed omna
organo di lasocio,
tenante ca Deklaro sempre
en la mento, esforcez
per docado ed edukado avancigar respekto pri ca yuri e liberesi e
per progresiva procedi,
nacional ed internacional,
por sekurigar olia universal ed efikiva agnoskeso ed obedieso,
ed inter la populi di
Membro-Stati ipsa, ed
inter la populi di
teritorii sub olia resortiso.
Artiklo 1
Omna homi naskas libera
ed egala relate digneso e
yuri. Li es dotita per
raciono ekoncienco e
devas agar vers l'una
l'altra en spirito di frateso.
Artiklo 2
Omnu es yurizita per omna
yuri e liberesi
prizentita en ca Deklaro,
sen distingo irgaspeca,
exemple pro raso, koloro,
sexuo, linguo, religio,
politikal o altra
opinioni,nacional o
social origino,
proprietajo, nasko o
altra rango.
Pluse, nula distingo
esez facata fondita
sur la politikal,
resortisal o internacional
standodi la
lando o teritorio a qua
persono apartenas,
sive nedependanta,
fideikomiso, nesuguver-
nanta o sub irga altra
limitizo di suvereneso.
Artiklo 3
Omnu havas la yuri pri
vivo, libereso, e
sekureso di persono.
Artiklo 4 Nulu esez tenat en sklaveso o submiseso; sklaveso e la sklav- komerco esez interdiktataen omna formi. Artiklo 5 Nulu esez submisat a tormento o a kruela, nehumana o infamiganta trakto o puniso. Artiklo 6
Omnu havas la yuro esar
omnaloke agnoskata kom
persono koram la yuro.
Artiklo 7
Omni es egala koram la
yuro ed es yurizita sen
irga distingo per egala
protekto da layuro. Omni
es yurizita per egala
protekto kontre irga
distingo violacanta
ca Deklaro ekontre
irga incito a tala
distingo.
Artiklo 8
Omnu havas la yuro
recevar efikiva remedio
da la kompetenta
autoritati pro agi
quiviolacas la fundamental
yuri grantita a lu da la
konstituco o da la yuro.
Artiklo 9 Nulu esez submisat ad arbitrial aresto, enkarcerigo o exilo. Artiklo 10
Omnu darfas recevar komplete egale yusta e publika audienco
da nedependanta
e senpartisa tribunalo, determinante lua yuri
ed obligi e pri
irga kriminal akuzo
kontre lu.
Artiklo 11
1. Omnu akuzita pri
kriminal delikto darfas
esar supozata kom
senkulpa til ke onpruvas
lu kom kulpoza segun la
yuro en publika proceso
che qua lu havis omnagarantii
necesa por lua defenso.
2. Nulu esez
deklarata kom kulpoza pri
irga punisebla ofenso pro
irga ago o omisoqua ne
konstitucis punisebla
ofenso, segun nacional o
internacional lego,
kandeol esis facata. Nek
esez impozata plu severa
puniso kam esis aplikenda
kande laofenso esis
facata.
Artiklo 12
Nulu esez submisat ad
arbitrial interfero ye
lua privateso, familio o
korespondo, nek adataki
kontre lua honoro o
reputeso. Omnu darfas
recevar protekto da la
yuro kontre tala
interfero o ataki.
Artiklo 13 1. Omnu havas la yuro movar libere o lojar libere interne di la frontieri di singlastato. 2. Omnu havas la yuro livar irga lando, inkluzante sua propra, e retroirar a sua lando. Artiklo 14
1. Omnu havas la yuro
serchar e posedar en
altra landi azilo de
persekuto.
2. Ica yuro nedarfas esar advokata kaze di persequi
reale efektigita da
ne-politikal krimini o da
agikontrea a la skopi e
principi dil Unionita
Nacioni.
Artiklo 15 1. Omnu havas la yuro posedar nacionaleso. 2. Nulu esez arbitriale privacata de sua nacionaleso, ed a nulu esez refuzata la yuro chanjar sua nacionaleso. Artiklo 16
1. Viri e mulieri di
adulta evo, sen irga
limitizo pro raso,
nacionaleso o
religio,havas la yuro
mariajar su e fondar
familio. Li es yurizita
per egala yuri
relatemariajeso, dum
mariajeso e pos dissolvo.
2. Mariajeso eventez nur
kun la libera e plena
konsento dil intencanta
spozi.
3. La familio es la natural e fundamental grup-uneso di la socio ed es yurizita perprotekto da la socio e la stato. Artiklo 17 1. Omnu havas la yuro proprietar posedaji sole, ultre asocie kun altri.
Artiklo 18
Omnu havas la yuro
posedar libereso di
penso, koncienco e
religio; ica yuro
inkluzas libereso chanjar
onua religio o kredo, e
libereso, o sole o
komune e publike
o private, manifestar
suareligio o kredo per
docar, praktikar, adorar
ed obediar.
Artiklo 19
Omnu havas la yuro
opinionar ed expresar
libere; ica yuro
inkluzas libereso tenar
opinioni sen interfero
e sendar,
recevar e komunikar
informi ed idei per
irga moyeno
ene-egardante
frontieri.
Artiklo 20 1. Omnu havas la yuro posedar libereso di pacoza asemblo ed asocio.
Artiklo 21
1. Omnu havas la yuro
partoprenar la guvernado di
sua lando, direte o
perlibere elektita
reprezentanti.
2. Omnu havas la
egala yuro acesar
publika ofico en
sua lando.
3. La volo di la homi
esez la bazo dil autoritato di guvernado; ica volo esez expresata per
periodal ed autentika elekti qui eventez
per universal ed
egalavoto-yuro ed esez
exekutata per sekreta
voto o per equivalanta
liberavoto-procedi.
Artiklo 22
Omnu, kom membro di la
socio, havas la yuro
recevar social sekureso
ed es yurizita
perrealigo, per nacional
esforco ed internacional
koopero e segun la
organizeso e resursi
disingla stato, dil
ekonomial, social e
kultural yuri nekareebla
por lua digneso e la
liberadevelopo di lua
personeso.
1. Omnu havas la yuro
laborar, libere selektar
employeso, juar yusta e
favorozalaborkondicioni
e protekto kontre
ne-employeso.
2. Omnu, sen irga distingo, havasla yuro recevar egala pago pro egala laboro.
3. Omnu qua laboras havas
la yuro recevar yusta
e favoroza rekompenso-
garantianta por lu
ipsa e lua familio
existo necesa por
homal digneso
esuplementita, se
necesa, per altra
moyeni di social
protekto.
4. Omnu havas la yuro formacar ed unionar su kun mestier-sindikati por protektarsua interesti.
Omnu havas la yuro juar
repozo e liber-tempo,
inkluzante racionoza
limitizo dilabor-hori e
periodal vakanci kun
pago.
Artiklo 25
1. Omnu havas la yuro juar
vivo-kondicioni suficanta
por la saneso e bonstando
di su ipsa e di sua
familio, inkluzante
manjajo, vesti, hemizo e
medikal sorgo enecesa
social servi, e la yuro
juar sekureso okazione di ne-employeso, maladeso, invalideso,
vidveso, oldeso, o altra
manko di vivo-pekunio
en cirkonstanci
exterlua povo.
2. Kaze di matreso o
puereso on es yurizita
recevar aparta sorgo e
helpo. Omna filii, naskinta
sive en, sive exter mariajeso,
juez la sama social protekto.
Artiklo 26
1. Omnu havas la yuro
esar edukata. Edukado
esez gratuita,
adminime la primara e
fundamental
etapi. Primara edukado
esez obligal. Teknikal e
profesional edukado
esez igata
generale disponebla
e plu alta instrukteso
esez egale acesebla
ad omni segun merito.
2. Edukado esez direktat
al ampla developo di la
homal personeso ed a
laplufortigo di respekto
pri homal yuri e fundamentala liberesi. Ol avancigez kompreno,
tolero ed amikeso inter
omna nacioni, rasal o
religial grupi, ed
avancigez l'aktivesi
dil Unionita Nacioni
por la manteno di paco.
3. Genitori havas priora yuro selektar la speco di edukado quan lia filii recevos. Artiklo 27
Omnu havas la yuro
libere partoprenar
la kultural vivo di la
komuneso, juar l'arti e
profitar per ciencal avanco
e lua benefici.
2. Omnu havas la yuro recevar la protekto di sua etikal e material interesti
rezultanta de ula ciencal, literatural o artal produkturo di
qualu es l'autoro.
Artiklo 28
Omnu es yurizita per
social ed internacional
ordino en qua la yuri e
liberesi enuncita enca
Deklaro povas esar plene
realigata.
Artiklo 29
1. Omnu havas devi a la
komuneso en quo unike la
libera e plena developo
di luapersoneso es posibla.
2. Exercante sua yuri e
liberesi, omnu esez
submisata a nur la
limitizi determinita dala
yuro nur por sekurigar
meritat agnosko e respekto
pri la yuri e liberesi di altrie por
atingar la yusta postuli
di etikaleso, publika
ordino e la general bonstando en demokratial socio.
3. Ica yuri e liberesi
nulkaze darfas esar
exercata kontree a la
skopi e principi
dil Unionita Nacioni.
Artiklo 30 Nulo en ca Deklaro darfas esar interpretata kom implikanta por irga Stato, grupo o persono, irga yuro partoprenar irga aktiveso o facar irga ago vizanta la destrukto diirga yuro o libereso hike enuncita. |
UNIVERSALA DEKLARACIO
DE HOMAJ RAJTOJ
ANTAUKONSIDEROJ Pro tio, ke agnosko de la esenca digno kaj de la egalaj kaj nefordoneblaj rajtoj de chiuj membroj de la homara familio estas la fundamento de libero, justo kaj paco en la mondo,
Pro tio, ke malagnosko kaj
malestimo de la homaj rajtoj
rezultigis barbarajn agojn,
kiuj forte ofendis la konsciencon de
la homaro, kaj ke la efektivigho de tia mondo, en kiu la homoj ghuos liberecon
de parolo
kaj de kredo kaj liberighon
el timo kaj bezono, estas proklamita kiel
la plej alta aspiro
de ordinaraj homoj,
Pro tio, ke nepre necesas,
se la homoj ne estu
devigitaj, sen alia elektebla vojo, ribeli
kontrau tiranismo kaj
subpremo, ke la homaj rajtoj
estu protektataj de la legho,
Pro tio, ke nepre necesas
evoluigi amikajn rilatojn inter
la nacioj,
Pro tio, ke la popoloj de
Unuighintaj Nacioj en la
Charto reasertis sian firman
kredon je la fundamentaj
homaj rajtoj, je la digno
kaj valoro de la homa
personeco kaj je la egalaj
rajtoj de viroj kaj virinoj,
kaj firme decidis
antauenigi socian
progreson kaj pli
altnivelan vivon en pli
granda libereco,
Pro tio, ke la Shtatoj-Membroj sin devigis atingi, en kunlaboro kun Unuighintaj Nacioj, la antauenigon de universala respekto al kaj observado de la homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj, Pro tio, ke komuna kompreno pri tiuj chi rajtoj kaj liberecoj estas esence grava por plena realigo de tiu sindevigo,
Tial, nun, La Ghenerala
Asembleo, Proklamas tiun chi Universalan
Deklaracion de
Homaj Rajtoj kiel komunan
celon de atingo por chiuj
popoloj kaj chiuj nacioj, por
tio, ke chiu individuo kaj chiu organo
de la socio, konstante atentante chi tiun Deklaracion,
per instruado kaj edukado
strebu al respektigo
de tiuj chi rajtoj kaj liberecoj,
kaj per laugradaj pashoj
naciaj kaj internaciaj certigu
ilian universalan kaj efektivan
agnoskon kaj observadon
same tiel inter la popoloj
de la shtatoj-Membroj, kiel
inter la popoloj de teritorioj
sub ilia jurisdikcio.
Artikolo 1 Chiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj lau digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Artikolo 2
Chiuj rajtoj kaj liberecoj
difinitaj en tiu chi
Deklaracio validas same por
chiuj homoj, sen kia ajn
diferencigo, chu lau raso,
hautkoloro, sekso, lingvo,
religio, politika au alia
opinio, nacia au socia
deveno, posedajhoj,
naskigho au alia stato.
Plie, nenia diferencigo
estu farata surbaze de la
politika, jurisdikcia au
internacia pozicio de la
lando au teritorio, al kiu
apartenas la koncerna persono, senkonsidere
chu ghi estas
sendependa, sub
kuratoreco, ne-sinreganta au
sub kiajn alia limigo de la suvereneco.
Artikolo 3
Chiu havas la rajtojn je
vivo, libereco kaj persona
sekureco.
Artikolo 4 Neniu estu tenata en sklaveco au servuteco; sklaveco kaj sklavkomerco estu malpermesitaj en chiuj siaj formoj. Artikolo 5 Neniu suferu torturon au kruelan nehoman au sendignigan traktadon au punon. Artikolo 6
Chiu rajtas esti
chie agnoskita
jure kiel persono.
Artikolo 7 Chiuj homoj estas jure egalaj, kaj rajtas sen diskriminacio al egala jura protekto. Chiuj rajtas ricevi egalan protekton kontrau kia ajn diskriminacio, kiu kontrauas tiun chi Deklaracion, kaj kontrau kia ajn instigo al tia diskriminacio. Artikolo 8
Chiu rajtas ricevi de la
kompetentaj naciaj
tribunaloj efikan riparon
pro agoj, kiuj kontrauas
la fundamentajn rajtojn
kiujn li havas lau la
konstitucio au la leghoj.
Artikolo 9 Neniu suferu arbitrajn areston, malliberigon au ekzilon. Artikolo 10
Chiu en plena egaleco
rajtas je justa
kaj publika proceso
antau sendependa
kaj senpartia tribunalo,
por prijugho de
liaj rajtoj kaj devoj
kaj de kiu ajn kriminala
akuzo kontrau li.
Artikolo 11
1. Chiu akuzita pro punebla
faro rajtas, ke oni supozu
lin senkulpa, ghis oni
pruvos lauleghe lian
kulpon en publika
proceso, en kiu li ricevis
chiujn garantiojn necesajn por
sia defendo.
2. Neniu estu konsiderata
krimkulpa pro kia ajn ago
au neago, kiu ne konsistigis
puneblan faron, lau nacia
au internacia juro, en la
tempo, kiam ghi estis farita.
Same tiel, ne estu aljughita pli severa
puno ol tiu kiu estis aplikebla en la tempo,
kiam la punebla faro estis
plenumita.
Artikolo 12
Neniu suferu arbitrajn
intervenojn en sian
privatecon, familion,
hejmon au korespondadon,
nek atakojn kontrau sia
honoro au reputacio.
Chiu rajtas ricevi juran
protekton kontrau tiaj
intervenoj au atakoj.
Artikolo 13 1. Chiu havas la rajton libere movighi kaj loghi interne de la limoj de kiu ajn shtato. 2. Chiu rajtas eliri el kiu ajn lando, inkluzive la propran, kaj reveni en sian landon. Artikolo 14 1. Chiu rajtas peti kaj ricevi en aliaj landoj azilon kontrau persekuto.
Artikolo 15
1. Chiu rajtas havi
shtatanecon.
2. Al neniu estu arbitre
forprenita la shtataneco, nek
rifuzita la rajto shanghi sian
shtatanecon.
Artikolo 16 1. Plenaghaj viroj kaj virinoj, sen ia ajn limigo pro raso, nacieco au religio, rajtas edzighi kaj fondi familion. Iliaj rajtoj estas egalaj koncerne la geedzighon, dum la geedzeco kaj koncerne eksedzighon.
3. La familio estas la natura kaj fundamenta grupunuo de la socio, kaj ghi rajtas ricevi protekton de la socio kaj de la Shtato. Artikolo 17 1. Chiu rajtas proprieti havajhon kaj sola kaj en asociigho kun aliaj.
Artikolo 18
Chiu havas la rajton je
libereco de penso,
konscienco kaj religio; tiu
chi rajto inkluzivas la
liberecon shanghi sian
religion au kredon, kaj
liberecon manifesti, chu
sola chu kune kun aliaj, chu
publike chu private, sian
religion au kredon per
instruado, praktikado,
adorado kaj observado.
Artikolo 19
Chiu havas la rajton je
libereco de opinio kaj
esprimado; chi tiu rajto
inkluzivas la liberecon
havi opiniojn sen intervenoj de
aliaj, kaj la rajton peti, ricevi kaj
havigi informojn kaj ideojn
per kiu ajn rimedo kaj senkonsidere pri
la landlimoj.
Artikolo 20 1. Chiu havas la rajton je libereco de pacema kunvenado kaj asociigho.
Artikolo 21 1. Chiu homo rajtas partopreni la regadon de sia lando, au rekte au pere de libere elektitaj reprezentantoj.
2. Chiu rajtas
je egala aliro
al publika servo
en sia lando.
3. La volo de la popolo estu
la bazo de la autoritato de
la registaro; tiu volo estu
esprimata per regulaj kaj
autentikaj elektoj, kiuj
okazu per universala kaj
egala balotrajto, kaj per
sekreta vochdono au
ekvivalentaj liberaj
vochdonaj proceduroj.
Artikolo 22
Chiu, kiel membro de la
socio, havas rajton je socia
sekureco kaj povas postuli
la realigon, per naciaj
klopodoj kaj internacia
kunlaboro, kaj konforme al
la organizo kaj disponeblaj
rimedoj de chiu Shtato, de
tiuj ekonomiaj, sociaj kaj
kulturaj rajtoj, kiuj estas
nepre necesaj por lia
digno kaj por la libera
disvolvigho de lia
personeco.
1. Chiu havas rajton je
laboro, je libera elekto de
sia okupo, je justaj kaj
favoraj laborkondichoj kaj
je protekto kontrau
senlaboreco.
2. Chiu, sen ia ajn diskriminacio, rajtas ricevi egalan salajron pro egala laboro.
3. Chiu, kiu laboras,
rajtas ricevi justan
kaj favoran kompenson,
kiu certigu por
li mem kaj por
lia familio ekziston
konforman al homa
digno, kaj kiun
suplementu, launecese,
aliaj rimedoj de socia
protekto.
4. Chiu rajtas formi
kaj alighi sindikatojn
por protekto de siaj
interesoj.
Artikolo 24
Chiu havas rajton je
ripozo kaj libertempo,
inkluzive racian
limigon de la laborhoroj
kaj periodajn feriojn
kun salajro.
Artikolo 25
1. Chiu havas rajton je
vivnivelo adekvata por la
sano kaj bonfarto de si mem
kaj de sia familio,
inkluzive de nutrajho,
vestajhoj, loghejo kaj
medicina prizorgo kaj
necesaj sociaj servoj, kaj
la rajton je sekureco en
okazo de senlaboreco,
malsano, malkapablo,
vidvineco, maljuneco
au alia perdo de la
vivrimedoj pro cirkonstancoj
ekster sia povo.
2. Patrineco kaj infaneco
rajtigas al specialaj prizorgoj
kaj helpo. Chiuj infanoj,
egale chu ili naskighis
en au ekster geedzeco,
ricevu saman socian protekton.
Artikolo 26
1. Chiu havas rajton je
edukigho.La edukado estu
senpaga, almenau en la
elementa kaj fundamenta
stadioj. La elementa
edukado estu deviga.
La teknika kaj por profesia edukado estu
ghenerale
akirebla, kaj pli alta
edukado estu egale
akirebla por chiuj lau ties
meritoj.
2. Edukado celu la plenan
disvolvon de la homa
personeco kaj plifortigon
de la respekto al la
homaj rajtoj kaj
fundamentaj liberecoj.
Ghi kreskigu komprenon,
toleron kaj amikecon inter
chiuj nacioj, rasaj au
religiaj grupoj, kaj antauenigu
la agadon de Unuighintaj
Nacioj por konservo de paco.
3. Gepatroj havas unuavican rajton elekti la specon de la edukado, kiun ricevu iliaj infanoj. Artikolo 27
1. Chiu rajtas libere
partopreni la kulturan
vivon de la komunumo,
ghui la artojn kaj
partopreni sciencan
progreson kaj ghiajn fruktojn.
Artikolo 28
Chiu havas rajton je
socia kaj internacia
organizo, en kiu la rajtoj kaj liberecoj
difinitaj en chi tiu
Deklaracio povas esti
plene realigitaj.
Artikolo 29
1. Chiu havas devojn al la komunumo, en
kiu, sole, estas eblabla la libera kaj plena
disvolvigho de lia personeco.
2. En la uzado de siaj rajtoj kaj liberecoj, chiu estu subigita sole al tiuj limigoj, kiuj estas jure difinitaj ekskluzive kun la celo certigi adekvatan rekonon kaj respekton por la rajtoj kaj liberecoj de aliaj kaj por konformighi al justaj postuloj de moralo, publika ordo kaj ghenerala bonfarto en demokrata socio.
Artikolo 30 Nenio en chi tiu Deklaracio estu interpretita kiel implico, ke iu ajn Shtato, grupo au persono iel ajn rajtas entrepreni ian ajn agadon au plenumi ian ajn agon, kiu celus detrui kiun ajn el la rajtoj kaj liberecoj chi-ene difinitaj. |
|
IDO: Versiono 1.4 James Chandler 1999-02-08. |
Administrator de iste sito: -------------------------- Allan Kiviaho SILY - Suomen Interlinguayhdistys ry. FILF - Föreningen för Interlingua i Finland AFIL - Association Finlandese pro Interlingua  |